نیسان 15, 2021

تۆسكانینی مایسترۆ بەناو بانگەكەی جیهان: بە دڵتان موزیك بژەنن، نەك بە ئامێرەكانتان

ئارتورۆ تۆسكانینی    Arturo Toscanini (1867-1959) لە 25 ی ئازاری 1867 لە بارمای ئیتاڵیا لەدایك بووە، لە خێزانێكی كاسۆلیكی زۆر مامناوەندی پەروەردە كراوە .لە 16ی كانونی دووەمی 1957 كۆچی دوایی كردوە .لە منداڵیەوە دەستی بە خوێندنی ئامێری (ڤیۆلۆنسیل) كردووە و، هەر لەو تەمەنەوە پەیوەندی بە ئۆركسترای شانۆیی كردوە، وەك ژەنیاری ئامێری (ڤیۆلۆنسیل) .

 

لە منداڵیەوە توانای لەبەر كردن و دەرخكردنی پارچە موزیكی گرنگی پێداوەو دواتر دەقە موزیكیە ئاڵۆزو درێژەكانی لەبەر كردوە .

لە ماوەی خولی تیپی ئۆپێرادا لە (ریودی جانیر) ناچار بوو واز لە ژەنینی ئامێرەكەی بهێنێت و جێگەی مایسترۆ بگرێتەوە، بۆیەكەمین جار لە ژیانیدا ڕابەرایەتی ئۆركسترای كرد بە پشت بەستن بە بیرەوەریەكانی .

بەیەكێك لە مایسترۆ بەناوبانگەكانی ئیتاڵیا دادەنرێت لە ئاستی جیهانیدا، لە كۆنسرڤاتوار بڕوانامەی ڕابەرایەتی و هونەری موزیكی وەرگرتوە .

وە مێژووی تۆسكانینی باس لە ژەنینی پارچەیەك ڤیۆلونسیل دەكات بۆ دوانەیەكی خۆشەویستی لە ئۆپێرای (عگیل) لەساڵی 1887، وە هاوشانیكردنی بە پێشكەشكردنی نمایشی یەكەم لە ئۆپێرای (فالستاف) لە ساڵی 1893 لە (سكالا میلانۆ).

لە ساڵی 1898 تۆسكانینی بەڕێوەبەرایەتی خانەی ئۆپێرا و ئۆركسترای (لاسكالا ) ی گرتە دەست هەرچەندە تەمەنی نەگەیشتبووە سییەكان و نمایشی یەكەمی ئۆپێرای (ابوهیمیە و ئۆپێرای گاڵتەجاڕی) ی پێشكەش كرد .

لە ماوەی بەڕێوەبەردنی ئەو خانەی ئۆپێرایەدا پێداگربوو لە كوژانەوەی ڕووناكی هۆڵەكەو داخستنی دەرگاكان لەكاتی نمایشدا، هەروەك چۆن بە توندی بەرپەرچی جەماوەری دەدایەوە كاتێك داوای دووبارە كردنەوەی ژەنینی هەندێك لە پارچە مۆزیكەكانیان دەكرد .

هەندێك بەربەستی زۆر توندی بۆ گۆرانیبێژەكان دادەنا لە كاتی رۆڵگێرانەكانیاندا .

تۆسكانینی سروشتێكی توندی لە ئیش و كارە هونەریەكانیدا هەبوو، بە هۆی ئەم سروشتە توندەیەوە چەند جارێك وای لێكرد كە دەست لەكار بكێشێتەوە، لە ساڵی 1902 (لاسكالای) بە جێهێشت و دوای چوار ساڵ گەرایەوە ئەو ئۆركسترایە، لە دوایدا بۆجاری دووەم بە جێیهێشتەوە لەساڵی 1908 چوو بۆ (میترو بولیتات نیۆرك ) جێگیر بوو لەوێ تاساڵی 1915 لە دوایدا سەرلەنوێگەڕایەوە بۆ (لاسكالای) لە ساڵی 1922 بۆ ئەوەی نمایشی یەكەمی ئۆپێرای (توراندۆت) پێشكەش بكات .

لەو ماوەیەدا ئۆپێرای (پارسیفاڵ و، دەڵاڵەكانی گۆرانی ووتن لە نورمبرغ و، فیدیلیوو، فالستاف ) ی پێشكەشكرد .

تۆسكانینی لە لایەن نازیەكانەوە دژایەتی زۆر دەكرا تا ناچار كرا وازلە فێستیفاڵی (بایریت) بهێنێت و لە ترسی ئەوان بەرەوئەمریكا ڕابكات و لە نیۆرك جێگیر بوو .

لە 1937 لە تەمەنی حەفتا ساڵی ئۆركسترای (ئێن بی سی ) ی داوای ئەوەیان لێكرد كە سەرپەرشتی ئۆركسترای رادیۆیەكان بكات، بەردەوام بوو بۆ ماوەیەكی دوورو درێژ لە ئۆركسترای ئەو رادیۆیە.

رابەرایەتی تۆسكانینی بەوە ناسرابوو كە زۆر ڕێزی لە ووردەكاری دەقەكان دەگرت تاوەكو نازناوی (رابەری نۆتەكان ) ی لێنرا كە زۆر شایستەی بوو .هەر چەندە ڕەخنەیەكی شاراوەی لە خۆ گرتبوو، كارە موزیكیەكانی بە مێشكێكی شیكاری پێشكەش دەكرد.كە پێچەوانەی رۆمانتیكی بوو كە ڕووتكرابۆوە (تجرید) بە تەواوەتی لە بچوكترین زیادكردنی دەرەكی كە نەگات بە پلەی بێنمەكی و پێداگیری.

تۆسكانینی هەمیشە زۆر لە ئیشەكانی خۆی رازینەبوو ڕەنگە ئەمەش بگەڕێتەوە بۆ ئەو ڕێزە بێ پایانەی كە لە دەقەكانی دەگرت .

جارێكیان لە بەرلین وویستی ڕابەرایەتی ژەنینی (پارچەی دەریا ) بكات كە ئەوە زۆر ئەستەم بوو بۆ رابەرێكی ئیتاڵی كە ئاماژە بە ئەوە بدات كە لە خەیاڵدایەو مەبەستێتی كە بیگەیەنێ بە ژەنیارە ئەڵمانیەكان كە تایبەت بوو بە ژەنینی پارچەیەك بۆ دانەرێكی فەڕەنسی بە تایبەتی كە ئەو دانەرە (كلود دیبۆسی) () تاوای لێهات تۆسكانینی مێشكی لەدەست بدات و بە توڕەییەكی دیارەوە دەستی درێژ كرد بۆ گیرفانی تاوەكو دەستە سڕە ئاوریشمەكەی دەهێناو هەڵیدا بە ئاسماندا تاوەكو بە نەرمی بە هێواشی بەهەوادا هاتە خوارەوە لەو كاەدا تۆسكانینی هاواری كردو ئاماژەی بۆ دەستە سڕەكە كردوو ووتی :- بەو شێوەیە بژەنن .

ئاماژەكانی تۆسكانینی پەرەی پێدرا لە رابەرایەتی كردنی ئۆركسترا تا گەیشتە ئەو رادەیەی كە بگۆڕێ بە جوڵەیەكی سادەی نیمچە بازنەیی ئەمەش ئاماژە بوو بۆ هەموو ئەو شتانەی كە ئەیویست دەریببڕێ .

تۆسكانینی هیچ مامۆستایەك و پێشەوایەكی نەبوو كە ببێت بە نمونە تاوەكو شوێن پێی هەڵگرێتەوە، لە گەڕان بە دوای نمایشی نمونەیدا، ئەو لە پێشینەو رابردووی  ئۆپێرای راستەقینەی ئیتاڵی خۆی پێگەیاندو خۆی وابەستە بوو بەو پێشینانەوە كە گۆڕا بۆ ئەو كۆت و كەلەپچانەی كە مەچەكیان گرتبوو تاوەكو ببێت بە نمونەیەكی ڕێزگرتن لە ووردەكاریەكانی دەقەكان .هەمیشە دەروون ئاسووودە بوو، تا كۆتایی رۆژەكانی ئەوەی دووبارە دەكردەوە :- بەردەست نیە بوونی تەواوەتیەكی ڕەها، كەواتە كوالێتیەكی ڕەهاش بوونی نیە .

 

 

سەرکەوت بورهان

 

© 2017 Hawler