کانونی دووەم 18, 2022

زۆرترین بینراو دیمانه‌

Error: No articles to display

پڕۆفیسۆر د.عەبدلواحید مشیر دزەیی: پراگماتیك سنورێكی دیاریكراوی نییە و دەكەوێتە دووڕیانی فەلسەفە و زمانەوانی

پڕۆفیسۆر د.عەبدلواحید مشیر دزەیی خاوەنی (32) لەبواری زانستەكانی زامانەوانی، زمانەوانی دەروونی، كەسایەتی،پڕاگماتیك هەیە، هەروەها سەرپەرشتی (28) قوتابی ماستەرو دكتۆرای كردوە لەزانكۆكانی كوردستان، مامۆستایە لەبەشی زمانی كوردی كۆلێژی زمانی زانكۆی سەلاحەدین، بۆ ئەم مەبەستە دیدارێكی ڕۆژنامەوانیمان لەگەڵیدا ئەنجامدا .


*بەدیدی ئێوە زاراوەی پراگماتیك لە چییەوە هاتووە ؟
- سەرهەڵدانی پراگماتیك بە پلەی یەكەم دەگەرێتەوە بۆ فەلسەفەی شیكاری بە رابەرایەتی (فریگە) 1925، چونكە یەكەم ئامانجی ئەم فەلسەفەیە لێكۆڵینەوە و روونكردنەوەی زمان بوو زاراوەی پراگماتیك (pragmatics) لە وشەی پراگما (pragma) ی گریكی وەگیراوە، كە بە مانای كاركردن یاخود پراكتیك دێ بۆ یەكەم جار ئەم زاراوەیە ساڵی 1938 لە لایەن (چارڵرس مۆریس)، لە كتێبەكەی دا بە ناوی زانستی هێما Semiotics بەكار هاتووە، كە زمانەوانی دەكاتە سێ بەش : ڕستەسازی: پەیوەندی هێمایە بە هێما. واتاسازی: پەیوەندی هێمایە بە جیهانی واقیع و بیر.پراگماتیك: پەیوەندی هێمایە بە بەكارهێنەر و لێكدەرەوەكەی .

*سنووری پراگماتیك چییە ؟
- پراگماتیك سنورێكی دیاریكراوی نییە و دەكەوێتە دووڕیانی فەلسەفە و زمانەوانی و هەوادەدات وەڵامی چەند پرسیارێك بداتەوە لەوانەش :
1- دەستكەوتمان چییە كاتێك قسەدەكەین ؟
2- چ دەڵێین كاتێك قسەدەكەین ؟
3- بۆچی داوای هاوكاری لە كەسێكی نزیكمان دەكەین لە كاتێكدا خۆمان دەتوانین بێ هاوكاری ئەو كارەكە ئەنجام بدەین ؟
4- كێ و لە پێناو چی قسەدەكەین ؟
5- چۆن دەتوانین شتێك بڵێین و مەبەستیشمان شتێكی تربێت ؟
6- چۆن یاری بە زمان دەكرێت بۆ بەرژەوەندی تاك ؟

- ئەركی پراگماتیك چییە ؟
پراگماتیك بۆ چەند ئەرك و مەبەستێك كاردەكات، كە دەتوانین لەم خاڵانەی خوارەوەی كۆبكەینەوە :
أ- لێكۆڵینەوە لەزمان لەكاتی بەكارهێنان، بەم پێیە گوتنێكی دیاریكراوە لە كەسێكی دیاریكراو بۆ گوێگرێكی دیاریكراو لە دەوروبەرێكی دیاریكراو و بە شێوازێكی دیاریكراو .
ب- روونكردنەوەی چۆنییەتی بەدەستهێنان و هەڵێنجانی واتا.
ج- بۆمان رووندەكاتەوە بۆچی دەربڕین بە ناراستەوخۆیی باشترە لە دەربڕینی راستەخۆ .

- پراگماتیك چەند پلەی هەیە ؟
(فرانسواز ئەرمینكۆ) سێ پلە بۆ پراگماتیك دادەنێت، كە بریتییە لە :
پلەی یەكەم : تیۆری دەربڕین Enonciation
لێكۆڵینەوەیە لە هێما ئاماژەییەكان و دەوروبەرێكی تایبەتی هەیە، لە روانگەی نیشانكارەكان (Deixis) لێكۆڵینەوە لە بنەماكانی گوتار دەكات، كە بەندە لەسەر (من) قسەكەر، (ئێرە) شوێن، (ئێستا) كات .
پلەی دووەم : تیۆری ئەرگۆمێنت Argumentatiion
لێكۆڵینەوە لە مەسەلەكان دەكات لەگەڵ پەیوەندی بە گوتنی دەربڕاو لە بارودۆخێكی گشتی و دەوروبەرێكی هۆشەكی هەیە .
پلەی سێیەم : تیۆری كردەی قسەیی Actes du langage
تیۆری كردەی قسەیی دەگرێتەوە، لە دەوروبەردا كردەی دەربڕینی راست یان پروپاگەندە دیاریدەكات

- پراگماتیك چەند جۆرە ؟
پەیوەندی زۆری پراگماتیك بە زانینەكانی تر وایكردووە زیاتر لە پراگماتیكێك بێتەكایەوە، چونكە پەیوەندی بەتینی بە بوارەكانی سایكۆلۆجی و سۆسیۆلۆجی و هێمالۆجی و لۆجیك و فەلسەفە و...هتد.بۆیە دەتوانین بڵێین خاڵی كۆكردنەوە و جیابوونەوەی زانینەكانی ترە، بە شێوەیەكی گشتی پراگماتیك دابەشدەبێت بۆ :
1-پراگماتیكی دەربڕین Pragmatiqueénonciative: لایەنگری ئەم جۆرە پراگماتیكە (چارلس مۆریس)ە كە گرنگی دەدات بە وەسفكردنی پەیوەندی نێوان (نێنەرەر و وەرگر و شێوەی دەربڕین و گۆكردن).
2- پرگماتیكی ئاخاوتنPragmatiqueillocutoire: لایەنگری ئەم جۆرە (ئۆستن) و (سێرێل)ە و تیۆری كردە قسەییەكان دەكەوێتە ئەم خانەیەوە، كە زمان بە كردەیەكی ئاخاوتن دادەنێت.
3-پراگماتیكی گفتوگۆ Pragmatiqueconversationnelle: ئەم جۆرە پراگماتیكە دەچێتە خانەی ئەترۆبۆلۆجی و ئەتنومیتۆلۆجی كە گرنگی دەدات بە كارلێكردنی گەیاندن و قسەگۆڕینەوە.

*تا چەند سیاسەت پێویستی بە پراگماتیكە ؟
- پراگماتیك رۆڵێكی بەرچاوی هەیە لە گەشەی كۆمەڵایەتی، هەروەها بەشداری دەكات لە رەواپێدان بە سیستەمی سیاسی، سیاسەت بەوە ناسراوە، كە یاریكردنە بە وشە و رستە، چونكە وشە لە چاڵاكییە قسەییەكاندا زۆر بە وردی بەكاردەهێندرێت، زمانی سیاسەت لە چوارچێوەی ئەو زانیارییەی كە دەگوازێتەوە و ئەو ژینگەیەی كە گەیاندنی تیادا دێتە ئاراوە دەبێتە ئامرازێكی سیاسەت، زمان لە سیاسەتدا، ئامرازێكە بۆ گەیشتن بە ئامانج و دەسەڵاتوەرگرتن و رازیكردن ....هتد.
زمانی سیاسەت زمانێكی پراگماتیكی بەرزترە لە زمانی ئاسایی لە رووی مەبەست و ئامانج، كە هەڵگری ئایدیۆلۆجییایەكی تایبەت، سیاسەتێك، پلانی داهاتوو و ئایندە، پاساودۆزینەوە بۆ كردەیەك، وەڵامدانەوەی هەندێ رەخنە، رەخنەگرتن لە هەندێ لایەن ....هتد. هەوڵدەدات رازیكردنی خەڵك بەدەستبێنێت، كە زمانێكی ستوونی بەرزە و هەوڵدەدات ئەرك و یاسا بەبیر گەلەكەی بێنێتەوە ئەمانە هیچینا بێی پراگماتیك ئەنجام نادرێت
زانستی پراگماتیك گرنگی دەدات بە لایەنەكانی گوتاری سیاسی و شارەزابوون لەسەر تایبەتمەندییەكانی زمانی سیاسی و وەستان لەسەر بنەماكان و ئەو تایبەتمەندییانەی كە پشتیوانی گوتاری سیاسی دەكەن و گرنگی دەدات بە لێكۆڵینەوە لە شێوازی هاندان و ورووژاندن ...هتد و هۆیەكانی كاریگەریكردنە سەر جەماوەر لە رێگای زمان .

© 2017 Hawler