کانونی دووەم 18, 2022

زۆرترین بینراو دیمانه‌

Error: No articles to display

سكرتێری یەكێتی ئافرەتانی کوردستان: لە نۆ مانگی ئەمساڵدا، 30 حاڵەتی كوشتنی ئافرەتان تۆماركراوە

دكتۆرە ڤیان سلێمان، سكرتێری یەكێتی ئافرەتانی كوردستان، لەم دیدارەی هەولێر تیشك دەخاتە سەر كارەكانیان بۆ باشتركردنی رەوشی ئافرەتان و یەكسانی لەكایەكانی ژیاندا. (هەولێر) لە ٦٧ساڵیادی دامەزراندنی یەكێتییەكە گفتوگۆیەكی لەگەڵ سازدا.


- یەكێتی ئافرتان، تەمەنێكی لەخزمەتكردنی ئافرەتان هەیە، ئه‌رێ ئەوەی كە كردووتانە لەئاست چاوەڕوانیی ئێوەبووە یان خواستی زیاترتان هەیە؟
+وەك ڕێكخراوێكی تەمەن درێژی بەردەوام لە خەباتی پێگە فراوان، که‌ خۆی بە نوێنەری پرسی ئافرەتانی كوردستان دەزانێت، بە دڵنیاییەوە ڕێكخراوەكەمان دەسكەوتی بەرچاوی بۆ ئافرەتان بەدیهێناوەو ڕۆڵی كاریگەری هەبووە. ئەمەش بە هەوڵی هەموو ئەو كادرە پێشەنگانەی ڕابردووی خەباتی ئەم ڕێكخراوەو لە ئێستاشدا خۆم و هەڤاڵانم لە مەكتەبی سكرتاریەت و گشت كادرانمان لە سەرانسەری كوردستان. بەڵام، ئامانجمان مانەوە نییە لەم پێگەیەدا، بەڵكو ئامانجمان زیاتر پێشكەوتن و زیاتر فراوانبوونی پێگەی جەماوەریی ڕێكخراوەكەمانە، مەبەستمانە پرسی ئافرەت بكەین بە پرسێكی سەرەكیی ڕای گشتی و پرسێكی ستراتیژیی سیستەم و دەسەڵات. ئامانجمانە ئافرەت پێگەی یەكسانی هەبێت لە ئاست ڕەگەزەكەی دیكەی كۆمەڵگە، بۆ ئەم ئامانجانەش دەبێت خواستی زیاترمان هەبێت.


کوشتن
-دۆخی ئافرەتان لەئێستادا چۆنە،ئه‌رێ توندوتیژی كەمی كردووە؟
+بەپێی ئامارەكانی بەڕێوەبەرایەتیی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ئافرەتان، لە نۆ مانگی ئەمساڵدا هەشت هەزار و 509 ئافرەت توندوتیژییان بەرامبەر كراوە، لەكاتێكدا، لە نۆ مانگی ساڵی ڕابردوو حەوت هەزار و 192 حاڵەت بووە. هاوكات، لە نۆ مانگی ئەمساڵدا 30 حاڵەتی كوشتنی ئافرەتان تۆماركراوە. بەڵام، لە نۆ مانگی ساڵی ڕابردوودا 37 حاڵەتی كوشتنی ئافرەتان هەبووە، ئەوەش دەریدەخات ڕێژەی كوشتن لەمساڵدا بەرامبەر ساڵی رابردوو كەم بۆتەوە.

-ڕێژەکە کەمی نەکردوە؟
+ ناتوانین بڵێین كەمی كردووە یا زیادی كردووە، بەوپێیەی جۆرێك توندوتیژی كەم بووەتەوە و جۆرێكی دیكە زیادی كردووە. ئەمە، بە شێوەیەكی گشتی، بە بڕوای من لە ئەنجامی پێشكەوتنی تەكنەلۆجیا و كرانەوەی كۆمەڵگە، بەرەوڕووی جیهانی پێشكەوتوو و گۆڕانە كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابوورییەكان، كاری ڕێكخراوەكانی ئافرەتان و بەڕێوبەرایەتییەكانی توندوتیژی؛ ئافرەتان هۆشیار بوونەتەوە لە ئاست توندوتیژییەكان بێدەنگ نابن. هەربۆیە، زیادبوونی ڕێژەی توندوتیژی، دەگەڕێتەوە بۆ كەمبوونەوەی بێدەنگی لە ئاست توندوتیژی، ئەمەش زیادبوونی توندوتیژی ناگەیەنێت.

بەشداریی ئافرەت لە کایەی سیاسی
-وەرگرتنی بەرپرسیارەتیی سیاسی و ئیداری دروشمی چەندین هەڵمەتی ئێوەبووە،ئه‌رێ وەك پێویست ئەو دوو بەرپرسیارەتییە بە ئافرەتان دراوە؟
دەتوانم بڵێم؛ تا ڕادەیەك پەیام و داخوازییەكانمان بۆ بەرەوپێشبردنی پرسی ئافرەت و بەشداریی ئافرەت جێی خۆی گرتووە و، ئافرەتان لە سەرجەم جومگەكانی دەسەڵات ئامادەبوونی بەرچاویان هەیە. بەڵام، مانای ئەوە نییە، كە تەواوی خواستەكانمان بۆ ئافرەت جێبەجێ كرابن، بەڵكو خواست و داواكاریی ئێمە ئەوەیە؛ ئافرەت بەشدارێكی كارا و یەكسان بێت لە گشت بوارەكانی سیاسی، كۆمەڵایەتی، كارگێڕی، ئابووریی و بازرگانی و فەرهەنگی.

(کۆتا) بمێنێ؟
-سیستەمی كۆتا چەندی خزمەتی ئافرەتان كردووە؟
-كۆتای ئافرەتان بۆ ئەوەیە تا پشتگیری لە بەشداریی ئافرەت بكرێت،لەو وڵاتانەی كە بوار بۆ ئافرەتان نەڕەخساوە بەشداری پرۆسەی سیاسی بكەن و ململانێێەكی هاوتای پیاو بكەن بۆ گەیشتن بە پەرلەمان. بۆ ئەو مەبەستە، پەیماننامەی نەهیشتنی جیاكاری لە دژی ئافرەت (سیداو) لە ساڵی ١٩٧٩ كۆتای ڕەگەزیی بە ڕێژەی ٣٠٪ لەسەر وڵاتە ئەندامەكانی ئیلزام كرد. هەرێمی كوردستان، سەرەڕای ئەوەی كە تا ئێستا وڵاتێكی سەربەخۆ نییە، بەڵام لە پێڕەوكردنی كۆتای ئافرەتان پێش عێراقیش كەوتووە و، ڕێژەی ٣٠٪ بۆ ئافرەت ئیلزام كردووە.

-کەواتە پێویستە بمێنێ؟
+ بە دڵنیاییەوە، سیستەمی (کۆتا) خزمەتێكی بەرچاوی لە ڕووی بەشداریی چەندایەتیی ئافرەت لە دەسەڵاتی یاسادانان كردووەو هۆكار بووە بۆ هاتنەپێشەوەی ڕێژەیەك لە ئافرەتان و، سەلماندووشیه‌تی ئافرەتیش دەتوانێت ڕۆڵی كاریگەر و پێویست ببینێت لەهەر بوارێك كە دەرفەتی بۆ بڕەخسێت.

-بەشێك لە ئافرەتان دەڵێن، پێویستە ئافرەتان خۆیان هەوڵبدەن نەوەك بە سیستەمی كۆتا بگەنه‌ پەرلەمان؟
+بۆ ئەوكاتەی كە سیستەمی كۆتای ئافرەتان لە هەرێمی كوردستان بڕیاری لێدرا و، تا ئێستاش سیتەمی (كۆتا) بە پێویست دەزانم و، لاموایە تا ماوەیەكی تریش دەبێت پێڕەوی لێ بكرێ. نەوەك هەر لە پەرلەمان و ئەنجومەنی پارێزگاكان، بەڵكو لە دەسەڵاتی جێبەجێكردن و دادوەریش. دیدگای ڕێكخراوەكەشمان هەر بەو شێوەیەو داكۆكی لە پێڕەوكردنی سیستەمی كۆتا دەكەین و داوای بەرزبوونەوەی ڕێژەكەی و تەنانەت هەمەبواركردنیشی دەكەین، تا ئەو كاتەی زەمینە و پێگەیشتنی كۆمەڵایەتی لەبار دەبێت و مێنتاڵیەتی كۆمەڵایەتی ئامادەدەبێت بۆ ئەوەی لەسەر بنەمای توانا و لێهاتوویی متمانە بە مرۆڤەكان بكات، نەوەك لەسەر بنەمای ڕەگەز. بۆ سەلماندنی ڕەوایەتیی ئەم دیدگایەمان، دەتوانین دوایین هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بە پێوەر وەربگرین، كە لە كۆی گشتیی دەنگی شەش قەوارەی سەرەكی، رێژەی لە15% دەنگەكان بۆ ئافرەت بووە. ئەمەش پێوستی سیستەمی (كۆتا )دەسەلمێنێت

ئافرەت لە ناو پارتیدا
- لەناو ئۆرگانەکانی پارتی دیموكراتی كوردستان،لە رێژەی ئافرەتان ڕازین ؟
+بەشداریی ئافرەت لەناو پارتی، مێژوویەكی دێرینی هەیە. لە سەرەتای دروستبوونی پارتییەوە، ئافرەت گەیشتۆتە سەركردایەتی، هەر شەش ساڵ دوای دامەزراندنی حزبیش، یەكێتی ئافرەتانی دامەزراندوە. ئێستاش، ئافرەتان بەشێكی بەرچاوی بنكە جەماوەرییەكەی پارتی پێكدەهێنن. بە شێوەیەكی بەرچاویش كادری ئافرەت لەلایەن پارتییەوە كاندید دەكرێن بۆ وەرگرتنی بەرپرسیاریەتی لە بوارە جیاوازەكان. بۆیە، دەتوانم بڵێم پارتی بایەخێكی بەرچاو بە بەشداریی ئافرەت دەدات. بەڵام، ئەمەش ئەوە ناگەیەنێت لە ئاست خواستی ئافرەتانی پارتی بێت. كە دێینە سەر ئاستی بەشداریی ئافرەت لە ئۆرگانە حیزبییەكانی پارتی، ئەم ڕێژەیە وەك پێویست نییە. تەنانەت، ئەم بارە لە هەندێك حاڵەتدا خودی سەرۆك بارزانی، نیگەران كرد و لە كۆنگرەی هەشتەمی یەكێتی لاوانی دیموكراتی كوردستان، سەرۆك بارزانی بە توندی جەختی لەوەكردەوە كە پێویستە بایەخ بە بەشداریی كچانی لاو بدرێت و، نابێت سەركردایەتیی ئەمجارەی لاوان ئافرەتی تێدا نەبێت. ئەمەش، ڕوانگەی سەرۆكە، بۆ پرسی ئافرەت لای پارتی و بەشداریی ئافرەت لە ئۆرگانەكانی پارتی. هەربۆیە، وەك كادرێكی پارتی هیوادارم ئاستی ئەم گرنگیدانە بە بەشداریی ئافرەت لەلایەن پارتییەوە زیاتر و زیاتر بێت.

_چەند ھەوڵتان داوە ھۆشیاریی زیاتر بڵاو بكەنەوەو ژنان خاوەن ئازادیی خۆیان بن؟
+دكتۆرە ڤیان سلێمان: ئەم خاڵە پانتاییه‌کی فراوانی لە بواری كار و چالاكییەكانمان گرتووە و، لە بنەڕەتدا یەكێكە لە تەوەرە سەرەكییەكانی كارمان. بلاوكردنەوەی پرۆسەی هۆشیاری بۆ سەرجەم ئافرەتان پرۆسەیەكی هەمیشەیی و گشتگیرە بەلای ڕێكخراوەكەمانەوە. ئەمەش لەبەر گرنگیی هۆشیاری. ئافرەت كە هۆشیاربوو هەوڵی بەدەستهێنانی تەواوی مافەكانی خۆی دەدات و ئەو بەربەستانە دەشكێنێت كە چەندین ساڵە كۆمەڵگە و نۆرمە كۆمەڵایەتییەكانی بۆیان دروستكردووەو، رێگرن لە بەردەم ئازادی و پێشكەوتنی. ئەمەش، ئەو قۆناغەیە كە ئافرەتی كورد ئێستا پێیدا تێپەردەبێت و، چیدیكە بۆ دواوە ناگەرێتەوە.

_ چ پڕۆژەیەكتان بەدەستەوەیە بۆ باشتركردنی دۆخی ئافرەتان؟
+ پاش دوایین كۆنگرەی ڕێكخراوەكەمان، كۆنفرانسێكمان به‌ست، وێڕای خستنەڕووی داتای چالاكییەكانی یەك ساڵ، چەندین پرۆژە و دۆسییەی دیكەمان ڕاگەیاند، كە لەمساڵدا دەبنە بەرنامەی كارمان. یەكێتی ئافرەتان لە چوارچێوەی كاركردنی بۆ پرسی ئافرەت چەند پرسێكی وەك بنەما وەرگرتووە و پەیوەستی نەكردووە بە كاتەوە. بۆ نمونە، ئێمە بەردەوام كار بۆ بەرەنگاری و نەهێشتنی
توندوتیژی دژی ئافرەت دەكەین. بەردەوام پێشوازی لە كەیسەكانی توندوتیژی دەكەین.

ئەو ئافرەتانەی هاوسەرەکانیان شەهید بوون؟
_چیتان کردوە بۆ خێزانی ئەو شەهیدانەی لە شەڕی داعش گیانی خۆیان بەختکرد؟
+خزمەتكردنی خێزانی شەهیدانی شەڕی داعش، لە گرنگترین ئەو كارانەیە كە لە پلانی كاری خۆمان دامانناوە و، دەمانەوێت لە هەموو لایەكەوە هاوكاریی ئەو ئافرتانە بكەین كە لەو جەنگەدا هاوسەرەكانیان شەهیدبوون.

_لە نۆ مانگی ئەمساڵدا (٨)هەزار و 509 ئافرەت توندوتیژییان بەرامبەر كراوە، لەكاتێكدا لە نۆ مانگی ساڵی ڕابردوو (٧)هەزار و 192 حاڵەت بووە
_لە نۆ مانگی ئەمساڵدا، 30 حاڵەتی كوشتنی ئافرەتان تۆماركراوە.
_ڕێژەی كوشتن، لەمساڵدا بەرامبەر بە ساڵی رابردوو كەم بۆتەوە.
_سەردانەكەی سەرۆكی حكوومەتی كوردستان بۆ سەنتەری داڵدەدانی ئافرەتان، بۆ پشتگیریی ئافرەتانی کوردستان گرینگ بوو..
_ سەردانەكە، جیا لەوەی پشتیوانیی حكوومەتی بۆ ئەو ئافرەتانە خستەڕوو، لەهەمانكات،وه‌ڵامێک بوو بۆ ئەو مێنتاڵیەتەش كە پێیوایە؛ نابێت ئافرەتان سكاڵاكانیان ببەنە دەرەوە.
_سیستەمی كۆتا بە پێویست دەزانم.

 

© 2017 Hawler