ئاب 04, 2021

بەڵگەنامەیەک لەسەر تێڕوانینی "کۆمەلەی ژێ کاف" سەبارەت بە مستەفای بارزانی نەمر

د. سەباحی غالب

 

لە مێژووی ڕێکخستن و حیزبی کوردیدا، "کۆمەڵەی ژێ کاف" یەکێک لە ڕاستگۆترین، پوختترین و بەرنامەڕوونترین ڕێکخستنێکی نەتەوەیی کورد بووە. هەڵبەت هەر حیزب و ڕێکخراوەیەکی نەتەوەیی کوردی لە هەر پارچەیەکی داگیرکراوی نیشتمانەکەمان دابمەزرێ، دەبێ و دروستە بۆچوونی گشتی دەربارەی بەشەکانی دیکە هەبێ و لە بەرنامەکەیدا ڕەنگ بداتەوە، لە بارودۆخی ئەو کات و ئێستاشدا، حەتمەن پێویست بووە و پێویستە کە هەر حیزبێکی بەشێکی کوردستان، حسابی وردی سیاسیانە و بەرپرسیارانە، ئەوجا هاوکارانە و تایبەتمەندی بۆ بەشەکانی دیکە بکا، لەو تێگەیشتنەوە مەرجە کۆمەڵانی خەڵکی کوردستانیش، بە تایبەتی سیاسەتمەداران و ڕووناکبیران، بە عەقڵانی و دوور لە سۆزی ناکامڵ، واقیعی سیاسی و مێژوویی هەر یەکێک لە بەشەکانی کوردستان لەبەرچاو بگرێ، باروودۆخی ئێستا وا دەخوازێ لە گۆشەنیگای سیاسەت و زانستەوە تەماشا بکەین و ڕێگا نەدەین دروشمی نەتەوەیی دوور لە واقیع و سۆزی ساکار و پەتی بەسەر عەقڵ و لێکدانەوەی سیاسەتدا زاڵ بێ.
لە ساڵانی 1943، 44 و 45، مستەفا بارزانی لەگەڵ حکومەتی داگیرکەری عێراقدا، لەسەر دۆزی کورد، لە ململانێ و خەباتی نەتەوەییدا بوو، لەو ساڵانەدا حیزبی هیوا بەتەواوی هێزی سیاسەت و مرۆیی خۆیەوە لە هاوکاری و پشتیوانی بارزانیدا بوو، گەلێک لە ئەفسەرانی کورد لە سوپای عێراقیدا کە ئەندامی حیزبی هیوا بوون، لە پەیوەندی و یارمەتی بزووتنەوەکەدا بوون. لە 1945 و پێش ئەوەش ناوبانگ و تێکۆشانی بارزانی بەشێکی زۆری دنیای کوردی داگرتبوو، هەستی هاونەتەوەیی و تێڕوانینی سیاسی و بەرنامەی کاری "کۆمەڵەی ژێ کاف" لەگەڵ بۆچوونی بارزانیدا یەک دەهاتنەوە. بارزانی لە باشوور لە خەباتدا بوو، ناوەندی سەرکردایەتی "ژێ کاف" لە مەهاباد بوو، خەباتی هەر دوو لایەن، لە سنووری توانا و دەسەڵاتیاندا، لە پێناوی وەدیهێنانی مافەکانی کورددا بوو، ئەوە وای کردبوو کە "ژێ کاف" بە ئاشکرا و بێ پێچ و پەنا لە ڕیگای بڵاوکردنەوە و بەیاننامەوە بۆ بارزانی بنووسێ و خەڵکی کورد بە ئاگابێنێتەوە کە بارزانی بۆ ئەوان لە تێکۆشاندایە، بۆیە بە پێوستیان زانیوە بەناوی پێشەوای ئازادی نامە و نووسراوەی بۆ بنووسن.
"ژێ کاف" لە نامەکەیاندا وایان نووسیوە "بۆ جەنابی زەعیمی ئازادی مستەفای بارزان". ئەو ناونیشانە مانای زۆر هەڵدەگرێ، جارێ حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران دانەمەزرابوو، کۆماری کوردستانیش وجودی نەبوو، هەڵبەت زووش بوو قازی محەمەد ببێتە پێشەوا، بیرکردنەوەیەکی سیاسانە و بەرنامەی نەتەوەیی "ژێ کاف" وا پێویستی کردووە ئەو چرایەی کە لە باشوور هەڵکرا بوو بە هی خۆی و بە هی هەموو کوردی بزانێ، مەبەستیشی بووە گشت کوردی لە دەور کۆبکاتەوە. دیارە کە شۆڕشێک هی هەموو کورد بێ، دەبێ توانا و کارامەیی و لێزانینی کورد، چ بە ڕاوێژکاری و لێکدانەوە بێ یا قوربانیدانی مەیدانی، هەموو لایەک هاوبەشی تێدا بکەن. "ژێ کاف"یش لەو بارەیەوە تەواوی ئامادەیی خۆیان بۆ بارزانی دەربڕیوە.
ڕەنگە ئەو ئاگادارینامەیە بۆ مستەفا بارزانی لەو کاتەدا، یەکەمین کۆکردنەوەی بابەتێکی سیاسی ستراتیژی بووبێ لەنێوان دوو بەشی داگیرکراوی کوردستاندا، لەوێشەوە بۆ فراوانتر و گەورەتر. بزووتنەوەکەی بارزانی لە مەودای بڵاوبوونەوەدا چاوی هەموو بەشەکانی لەسەر بوو، لەو دەمەدا لە هیچ بەشێکی کوردستاندا قەوارەیەک یا ئیدارەیەکی کوردی نەبوو، بۆیە "ژێ کاف" ویستوویەتی ئەو شۆڕشە ببێتە ئاگردان و کوانووی ئازادی بۆ تێکڕای کورد، هەر بۆیە لە پێش هەر شتێکدا و خاڵی یەکەمدا پیرۆزبایی لە زەعیم یا پێشەوا بارزانی و لە لەشکری ئازادی کوردستان دەکەن، ئەوەش لە هەستی برایەتی کوردایەتیی و یەک ڕیزی خەباتی کوردانەیانەوە سەرچاوەی هەڵگرتبوو، لەو بارەیەوە لە لایەکەوە تیگەیشتن و پێزانینیان بۆ تایبەتمەندێتی باشووری کوردستان دەربڕی بوو، لە لایەکی دیکەوە ویستراوە لە کۆنگرەیەکی نەتەوەییدا هیممەتی گشت لایەک کۆبکرێتەوە، بۆ ئەوەی نەخشە ڕێگایەک بۆ ئازادی کوردستان بکێشرێ، لای ئەوان ئاشکرا بووە کە دۆزی کورد پێویستی بە بەگەڕخستنی گشت تواناکانی دەستە و چین و ڕێکخراوە کوردییەکان و کوردستانییەکان هەبوو، ئۆباڵی نەتەوە و نیشتمان بە یەکجار مەزن زانیوە، بێ هاوکاری و هەرەوەزی لایەنە کارامە و دڵسۆزەکان سەختە بەرەو پێشەوە هەنگاو بنرێ.
هاوکات بۆ سەرکەوتن و چاکتر خوێندنەوەی قۆناغەکە، مەبەستیان بووە بیر لە بارودۆخی ناوچەیی و زل هێزەکانی وەک سۆڤیەت و ئینگلیزیش بکرێتەوە، ئەوان باوەڕیان وا بووە کە بۆ سەرکەوتن و دابینکردنی ئازادی کوردستان پشتیوانی وڵاتانی زل هێزیان بە پێویست زانیوە، بۆیە لەو نێوانەدا "ژێ کاف" بۆ دۆستایەتی نەتەوەی کورد، سۆڤیەتیان هەڵبژاردووە، هاوکات ئەوان ئەو حەقیقەتەشیان زانیوە کە دەبێ حیسابی ورد بۆ هەڵوێستی ئینگلیز کە باڵا دەست بووە لە عێراقدا بکرێ. لە کۆتاییدا ڕوو لە مەلا مستەفا دەکەن و دیسانەوە بە ناوی زەعیمی ئازادپەرست ناویان تۆمار کردووە، لەو ڕوانگەیەوە کە بارزانی پێشەوای کوردە و لە پێناوی نەهێشتنی ستەم و چەوساندنەوە لە تێکۆشاندایە، لەو تێگەیشتنەوە بە هۆشیارییەکی سیاسییەوە، بە پەیڕەوکردن لە دۆخی سیاسی مەملەکەتی ئێران، ئامادەیی و دابینکردنی پشتیوانی زۆر گەورە بۆ بارزانی ڕادەگەیەنن.
دوا بە دوای ئەوەی کە قازی محەمەد دەچێتە ناو ڕیزەکانی کۆمەڵەی "ژێ کاف" و دواتر دەبێتە سەرۆک، ئەوجا لە مانگی ئابی 1945دا، بە کاریگەری و هەژموونی قازی، کۆمەڵە دەبێتە حیزبی دیموکراتی کوردستان ئێران، ئامادەکاری بۆ شۆڕش و ڕاپەڕین دەکرێ و دواتر کۆماری کوردستان لە مەهاباد ڕادەگەیەنرێ، بەر لە دامەزرانی کۆمار، لە مانگی تشرینی یەکەمی 1945، مەلا مستەفا بۆ هاوکاری و بەرقەراری خەبات و پشتیوانی لە قازی محەمەد، بە خۆی و لەشکر و هێزێکی بەرچاوەوە چۆتە مەهاباد و بە تەواوی قەناعەتەوە خۆبەخشینی خۆی بۆ خزمەتکردن لەژێر سایە و سەرکردایەتی و پێشەوایەتی قازی محەمەد¬¬دا ڕاگەیاندووە، هاوکات لە پێناوی یەکڕیزی کورد و بەڕێوەچوونی کاری سیاسەت بە چاکی و بە دروستی، دەست بەرداری زەعامەت و پێشەوایەتی خۆیشی بووە، چونکە بارزانی زۆر چاک تێگەیشتبوو کە ئیدی ئەوە قازی محەمەد پێشەوایە، هەرگیز ناکرێ دوو پێشەوا لە بەش و لە یەک کۆماردا پێکەوە هەبن، ئەوەشی زۆر چاک زانیوە کە ئەو بۆ پشتیوانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و پێشەوا قازی محەمەد چۆتە مەهاباد و ئەو بەشەی کوردستان، بۆیە هێزەکەی کە لەگەڵ بارزانیدا چووبوونە مەهاباد، بێ چەند و چوون، لە ڕیزەکانی لەشکری کۆماردا ڕێکخرا، بەو شێوەیە هەرچی فەرمانی پێشمەرگایەتی و جوڵەی هێزەکەی مەلا مستەفا بوو، کەوتە ژێر سایە و فەرماندارێتی پێشەواوە.
بەو شێوە هەستی بەرپرسیارێتی مستەفای بارزان و تێگەیشتنی بەرزی سیاسی پێشەوا قازی محەمەد، توانییان نموونەیەکی جوانی شارستانیەت و بەرپرسیارێتی، هەروەها لێکدانەوەی بار و دۆخ و تایبەتمەندێتی هەر بەشێکی کوردستان زۆر چاک هەر دوو لایەن تێبگەن، بە هیچ شێوەیەک بۆ چرکەیەکیش کێشەیەک لە نێوان ئەو دوو سەروەردا واتا مەلا و قازی پەیدا نەبوو، کە بەڕاستی ڕەنگدانەوەی هەلوێست و دڵسۆزی و ئیدراکی هەردوو لایان بوو، سەر بڵندییە بۆ نەتەوە و نیشتمانێک کە نموونەی وایان تێدا دووبارە بێتەوە، لە نێوان بەرپرسیاران و سیاسەتمەدارانی جەوهەرداردا کە بەرژەوەندی نەتەوە و نیشتمانیان مەبەست بێ، ئاسانە.

© 2017 Hawler