تشرینی دووەم 26, 2020

پەروەردەو بەخێوكردن وەك دوو چەمكی لێكجیاواز و تەواوكاری منداڵ

شاخەوان عەلی حەمەد مامۆكی

  

لەزانایەكیان پرسی: كەی پەروەردەی منداڵ دەست پێ دەكات ؟ ئەویش لە وەڵامدا وتی: بە بیست ساڵ پێش لەدایك بوونی منداڵ .

هەڵبەتە پەروەردەو و پێگەیاندنی منداڵ پەیوەستە بە جۆری تێڕامان و هزركردن و بیركردنەوەی هەردوو رەگەزی (نێر و مێ) كاتێك پرۆسەی هاوسەرگیری ئەنجام دەدەن، ئەوەش دەبێتە خاڵی وەرچەرخان بۆ هەڵدانەوەی لاپەڕەیەكی تازەو سەرەتای ژیانێكی نوێ لە خستنەوەی وەچەدا، بۆیە هەر لەم ئان و ساتەوە ئەركیان زیاتر قورس دەبێ بۆ ئەوەی پەیامی پەروەردەو بەخێوكردن بكەنە هەوێنی ژیان.

خەڵكانێك خۆیان بەزاناو دانا دەزانن، وەلێ لە بنچینەدا زۆر نەزان و دواكەوتوون، نەخاسمە دیدگاو خوێندنەوەی هەڵەو پەڵەیان بۆ هەردوو چەمكی (پەروەردە)و (بەخێوكردن) كە بۆ مانەوەو ژیان هەموو شتێك لەچاوی پارە دەبینن.

ئەرستۆ لە مەڕ هەڵدانەوەی راستیەكان و داننان بەهەڵە، وتەیەكی جوانی هەیە، دەڵێت: (من و خەڵكی ئەسینا نەزانین، من دەزانم نەزانم، بەڵام خەڵكی ئەسینا ئەوەندە زانا نین تا بزانن نەزانن).

كورد وتەنێ: "بەردێك نەزان بیهاوێتە گۆمێ، بەهەزاران زانا دەرنایێ".

 پەروەردەی سەقەت نەوەی سەقەت بەرهەم دێنێ و نەوەی سەقەتیش دوارۆژی كۆمەڵگا وێران دەكات لە كاتێكدا نەزانێ چۆن منداڵەكەی بەخێو بكات و چۆن چۆنی پەروەردە بكات!.

بەخێوكردن غەریزەیەكە نەك هەر لە كانگاو ناخی خودی مرۆڤەوە سەرچاوە دەگرێ، بەڵكو لەلای تەواوی زیندەوەرو گیانلەبەرانیش بوونی هەیە.

بەخێۆكردن ئەركی لەپێشینەی هەموو دایك و باوكێكە، بەجۆرێ لەپێناو مانەوەی منداڵەكەی، شوێنی حەوانەی بۆ دابین دەكات بۆ ئەوەی لە گەرماوسەرمای بپارێزێ. خواردن و خواردنەوەی بۆ دابین دەكات بۆ ئەوەی وزەو هێزو توانای پێ ببەخشێ و لەنەخۆشی بەدوور بگرێ. كەرەستەو پێداویستی بۆ دابین دەكات تا لە گۆشەگیری و راڕایی و دڕدۆنگی بەرەو خۆشنوودی ببات.

بەخێوكردن لای گیانلەبەران دنیابینی نیە و هەموو تواناو هەوڵێكیان بۆ پاراستنی توخم و وەچەیە لە قڕبوون و گەورەكردنیانە بۆ ئەوەی رایان بێنن چۆن راو بكەن؟ چۆن بژێن؟ و هەموو هەوڵێكیان تێركردنی حەزو ئارەزووی جنس و تێركردنی سكی برسیانە.

وەلێ پەروەردە چەمكێكی گشتگیرو بەرفراوانە، بابەتێكی چڕو ئاڵۆزە، هەر منداڵێك تایبەتمەندی خۆی هەیە، هیچ خشتە و كەتەلۆكێك نادۆزیتەوە گرەنتی ئەوەت پێ بدات كە منداڵەكەت بەباشترین شێوە پەروەردە بكات، ئەوەش بەو مانایە نیە پەروەردە لە جوغزو چوارچێوەیەكی سنووردار قەتیس بكرێ. چونكە پەروەردە فەلسەفەیەكە رۆژ بە رۆژ شتی تازەی لێ دەڕسكێت، ئەگەر هەندێ شت تا دوێنێ بە ڕەوا دەبیندرا، ئەوا بۆ ئەمڕۆ بە رەوای نابینن.

لە ژیانی پیشەیم دا ڕۆژێكیان ناردمە دوای باوكی قوتابیەكی خەمسارد، كاتێ هاتە لام، دوای پێشوازیەكی گەرم و دانیشتن لەگەڵی دا، چەند پرسیارێكم لەسەر هەڵسوكەوت و رەفتارو ژیانی قوتابیەكە لێی كرد.

 بە شانازیەوە زمانی گەڕاند، وتی: منداڵی خەڵكی جێی نییە تێیدا بخوێنێ، من خانوویەكی پان و پۆڕم هەیە، لە نهۆمی سەرەوە ژووری تایبەتیم بۆ دروست كردوون، ئەنتەرنێتم بۆیان داناوە، ئایپات و مۆبایلم بۆی كڕیون و تەلەفزیۆنم بۆ لە ژوورەكانیان هەڵواسیوە، نازانم لەوە زیاتر چیان بۆ بكەم؟

بەدەم زەردەخەنەیەكی گەشەوە پێموت: قوربان زۆر گرنگە دایك و باوك لەسەردەمی تەكنەلۆژیا هەم زانابن، هەم هونەرمەند، ئەوەش مەرج نیە تەنها لای ئەوانە بەدی بێت كە خوێندەوارن و هەڵگری بڕوانامەی بەرزن، منداڵ چونكە هێمای راستی و درەوشاوەی ئاسمانی كۆمەڵگایە.(جۆن دێوی) وتەیەكی بەناوبانگی هەیە دەڵێ: (منداڵ جوانی ماڵ و ئەو خۆرە گەشەیە تەواوی دام و دەزگا پەروەردەییەكان بەدەوریدا دەسووڕێنەوە). لێرەدا دەمەوێ بپرسم: ماوەی تەرخانكراو لای بەڕێزتانت چەندە بۆ ئەوەی مشووری مناڵەكانت بخۆیت و لەگەڵیان دابنیشی و وتوێژو گفتوگۆیان لەگەڵدا بكەی ؟ ئایا بەدواداچوونیان بۆ دەكەی بزانی چی خوێندووە؟ لە وانەكان چۆنە؟ هاوڕێیەتی كێ دەكات و چۆن دەیەوێ داهاتووی خۆی دیاری بكات؟

كابراكە بەسەری زمانی، هەردوولێوی وشكبووی تەڕكردو هەڵیدایێ: مامۆستا گیان من شەو و رۆژم ناوەتە سەر یەك، لە بەیانی دەچمە دەرەوە تا درەنگی شەو

ناگەڕێمەوە، ئەوەشم بۆ ئەوەیە لەهیچیان كەم نەبێ، نازانم دابینكردنی ئەو شتانە بەس نین بۆ ئەوەی حەزو ئاوات و هیواو ئارەزووەكانیان تێر بكەم؟.

قسەكەیم لەدەم قۆستەوە، وتم: ببوورە هەموو ئەوشتانەی باست كرد ناچێتە خانەی پەروەردە، منداڵ بەدەر لەهەر شتێ پێویستی بەهەست وسۆزو میهرو نزیكی دایك و باوك هەیە، لەغیابی تۆو پشتگوێخستنی تۆدا منداڵ ناخوێنێ، چونكە تاوەكو تەلەفزیۆن هەبێ سەیری تەلەفزیۆن دەكات، كە بێزاریش بوون دەست دەداتە ئەتاری و ئەتاری دەكات، كە لەویش بێزار بوو دەچێتە دیار فەیس بووك تا ئەو كاتەی خەوی دێ و خەو بۆ خۆی دەباتەوە، بەمەیش ناپڕژێتە سەر وانەكەی و قوتابیەكی خەمساردی لێ دەردەچێ، ئەوە لەلایەك، كەچی لەلایەكی ترەوە منداڵ كە هەموو شتێكی بۆ فەراهەم بوو، ناخوێنێ بەبیركردنەوەی خۆی، دەڵێ: من لەهیچم كەم نیە ئیدی بۆ بخوێنم؟ بۆیە چاودێری دایك و باوك بۆ منداڵ پێویستیەكی حاشا هەڵنەگرە دەبێ هەڵوێستەی لەسەر بكات.

لەگرانیەكەی ساڵی 1994ی هەرێمی كوردستان ناسیارێكم بۆی گێڕامەوە، وتی: لەچلەی زستان، بەو سەرمایە نەوتمان لەماڵ نەبوو لەسۆبەی بكەین، بارودۆخی كارەباش زۆر خراپ بوو، مناڵەكانم تا درەنگی شەو لەبەردەم چراڕەشكە دەرسیان دەخوێند، زۆربەی كات چاودێری و ئامۆژگاریم دەكردن، ئێوارەیەكیان بە پەرۆشەوە پێیانم وت: ئەگەر ئێوە كوڕی منبن، دەبێ بزانن ئەم چرایە هەم ڕووناكی و هەم گەرمیە، ئەگەر بتانەوێ داهاتوویەكی گەشتان هەبێ، دەبێ ئەو نەبوونی و ئەو دیمەنە لەبیر نەكەن و زیاتر هانتان بدات نمرەی باش بەدەست بێنن. بۆیە هاندانی من بەوە گەیشت هەموویان بەنمرەیەكی باش لە كولیە باشەكان وەربگیرێن و داهاتوویەكی باش بۆ خۆیان مسۆگەر بكەن، كەواتە یەكێك بیەوێ بخوێنێ، ئەگەر لەبەردەم لالە و بلوور و چرا ڕەشكەشبێ دەتوانێ بخوێنێ).

ئەویش بەبیستنی ئەم قسانە، هەناسەیەكی خۆنەكردەی هەڵكێشاو وتی: كەواتە من كەمتەرخەمم، دەبێ لەمەودوا بەخۆدا بچمەوە.

منیش بەسەرهاتی ئەو منداڵەم بۆی گێڕایەوە، وتم: باوكێك بەهۆی پڕ ئیشیەوە دەرفەتی ئەوەی نەبوو كاتێكی دیاریكراو بۆمنداڵەكەی تەرخان بكات، منداڵەكەی لەهەست و سۆزی باوكی بێبەش ببوو، دەخیلەیەكی دانا، رۆژانەكەی ئەو پارەی لەماڵەوە وەری دەگرت، دەیخستە ناو دەخیلەكە تا رۆژێكیان بەباوكی وت: بابەگیان رۆژانەی تۆ لە هەفتەیەكدا چەندە؟ ئەویش بڕە پارەكەی پێ دەڵێ و منداڵەكە لەجێوە دەخیلەكەی خۆی دەشكێنێ و پارەی هەفتەیەكی بۆ رادەگرێ و پێی دەڵێ: فەرموو بابە ئەوە پارەی هەفتەیەك، حەز دەكەم ئەو هەفتەیە لەگەڵمان بمێنیتەوە چونكە پێویستیمان بە بوونی تۆیە.

باوكی قوتابیەكە سوپاسی كردم و بەڵێنی دا لەمەودوا باوكایەتی راستەقینە بكات، لەجیاتی گرنگیدان تەنها بە بەخێوكردنی منداڵەكانی، ئەوە پەروەردەیەكی باشیان بكات.

ئەو گرنگیدانە بوە هۆكارێك منداڵەكە بووە كەسێكی زیرەك، ئاگام لێی بڕا، دوای تەمەنێك بەهۆی نەخۆشیەوە سەردانی دكتۆرێكی پسپۆرم كرد، كاتێ چوومە ژوورەوە، دكتۆرەكە لەبەرم هەستاو هاتە پێشوازیم، ئەملاو ئەولای ماچ كردم. بەو دیمەنە چاوئەبڵەق و سەرسام بووم، ئەوە یەكەم جارە ببینم دكتۆرێكی نەدی و نەناس بێتەپێشوازیم و ماچم بكات، بە قووڵی سەرنجم لێی راگرت، ئەوە كێیە و كێ نییە، ئێستاش ختوورەم بۆ كەسێكی ناسیار نەڕۆیشت، كە پێموت: ببوورە ناتناسم، تۆ كێی؟

بەدەم بزەیەكی گەشەوە وتی: من كوڕی عارف بازرگانم، باوكم تا وەفاتی كرد، هەمیشە ئەو قسانەی تۆی بۆ دەگێڕامەوە چۆن بەقسەكانت كارت لێی كرد كە بەڕاستی ئاوڕ لە ژیانی ئێمە بداتەوەو هەر بەوای ئەوەوە لە قوتابیەكی خەمساردەوە بوومە قوتابیەكی زیرەك و سەرەنجام بەو گەیشتم وا دەمبینی لێرە نۆرینگەم داناوە و خزمەتی نەخۆش دەكەم.

خۆم بۆنەگیرا، قوڵپی گریانم دەرپەڕاند كە دوای تەمەنێ بەرهەمی ئەو ماندوو بوونەم دەچنمەوە.

دكتۆرەكە پشكنینی بۆ كردم، لەكاغەزێكدا هەندێ شتی نووسی و سكرتێرەكەی ناردە دەرمانخانەكەی خوارەوەو كاتێ دەرمانەكانی هێناو لەبەردەمی دانا، ئەویش چۆنیەتی بەكارهێنانی پێ وتم، كە دەستم خستە باخەڵم، توند دەستی گرتم و وتی: حەزناكەم جوێنم پێ بدەی، دەی دەستت دانێوە. ئەوجا بەدزی منەوە بەناوی ئیش و كاری خۆیەوە لە زەرفێكدا هەندێ پارە تێ كردو نامەیەكی نووسی و تێدا داینا، نامەكەی بۆ راگرتم، وتی: بێ زەحمەت ئەگەر چوویەوە ماڵ حەز دەكەم ئەو نامەیە وەك یادگاری ئەو سەردەمە بخوێنیەوە.

نامەكەم لێی وەرگرت و ماڵئاوایم كردو گەڕامەوە ماڵ، نامەكەم كردەوە سەیر دەكەم ئەوە نامەیەك و بڕە پارەیەكی باشی تێدایە، كە نامەكەم خوێندەوە، نووسی بووی:

مامۆستا گیان ئەوكاتەت باش، من تا مردن خۆم بەقەرزارت دەزانم، قسەكانت بۆ كاتی خۆی ئەوەندە كاریگەربوون، پێشتر وامدەزانی باوكم هەروا بۆ پارە ئێمەی فەرامۆش كردووە، كەچی تەواو گۆڕاو سۆزو خۆشەویستی بۆ گەڕاندینەوە، لێرە هیوادارم نەخۆش نەبی، بەڵام كە نەخۆش بووی ئەوە تا مردن بەبێ بەرامبەر خزمەتت دەكەم. زۆر سوپاس بۆ وتەكانت، سوپاس بۆ بەخشندەیی و میهرەبانیت، خوا دەست بەتەمەنتەوە بگرێ و ساغ و سەلامەتبن.

بەم قسانە خۆم بۆ نەگیرا، دەستم كردە گریان و فرمێسك لەچاوانم فوارەیان بەست، ئەوجا تێگەیشتم پەروەردە بۆ مرۆڤ چەند گرنگە ئەگەر بە ئامۆژگاریەكی بچوكیش بێت.

 

© 2017 Hawler