ئاب 09, 2022

زۆرترین بینراو

Error: No articles to display

سەرکەوتنی ستراتیژی ئەمەریکا لەعێراق ڕێگاییەکی درێژی لەبەردەمدا ماوە

(حەیدەر عەبادی) سەرۆکوەزیرانی عێراقی لە (٩ی کانونی یەکەمی ٢٠١٧) ەدا سەرکەوتنی شەڕی دژ بەداعشی ڕاگەیاند، ئەگەرچی لێرە و لەوێ هێشتا داعش جموجۆڵی هەیە بەڵام شەڕی مەیدانی کۆتایی هات.

بەلای ئەمەریکاوە هێشتا سەرکەوتنی کۆتایی ڕێگاییەکی درێژی لەبەردەمدا ماوە، ئەویش هەڵبژاردنەکان و شێوەی سیاسی دوای هەڵبژاردنەکانی عێراقن بۆ ئەوەی باشتر وێنای سەرکەوتنی شەڕی دژی داعش و سەرکەوتنی کۆتایی ئەمەریکا لەعێراق بەدەربکەوێ.
بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (ڕۆیتەرز) واشنتن چاوەڕێی هەڵبژارنەکانی عێراقە، چونکە شێوەی سیاسی عێراقی دوای داعش گرنگ دەبێ نەک هەر بۆ عێراق، بەڵكو بۆ ئەمەریکایش.
ئەوەی ئێستا لەعێراقدا زۆری بەدیناکرێ کاریگەری ئەمەریکاییە لەسەر عێراق، ئەگەر ئەمەریکا کاریگەری خۆی بۆ عێراق و هەروەها بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەهێزتر نەکاتەوە وڵاتانی ناوچەکە بەسەر وڵاتانی زلهێزی دیکەدا دابەشدەبەن، بەنمونە (ڕووسیا و چین)

.
هەڵبژاردنەکانی داهاتووی عێراق شێوەی سیاسی نوێ دێننەکایەوە، بێگومان شیعەی زۆرینە لەعێراق لەنێوان دوو کاندیدی سەرەکی کە(حەیدەر عەبادی) سەرۆکوەزیرانی ئێستا و، (نوری مالیکی) سەرۆکوەزیرانی پێشوتر کە هەردووکیان کاندیدی سەرەکی حیزبی دەعوەن و هەردووکیان نزیکن لەئێران دابەش دەبن، ئەوەی کەدۆخی سیاسی عێراق دەگۆڕێت بەتەنها کەسایەتیە سیاسیەکان نین بەڵکو هەژمون و کاریگەری دەسەڵاتی دەرەکیشن بەسەریانەوە بەتایبەتی ئەمەریکا و ئێران.
ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ ڕابردوو، (مالیکی) جارێک لەساڵی (٢٠٠٦) دا و، جارێکی دیکە لەساڵی (٢٠١٠) ەدا هیواو ئومێدی ئەمەریکا بوو بۆ پۆستی سەرۆکوەزیرانی عێراقی، تاوەکو بتوانێ عێراقیەکان لە سوننە و، شیعە و کوردەکان یەکبخات و، عێراقێکی بەهێزیان لێ دروستبکات

.
بەڵام (مالیکی) بەدوای ستراتیژی ئەمەریکا نەکەوت، هاندەر بوو بۆ کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکا لەعێراق و، تەنها ڕۆژێک لەدوای کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکا لەعێراق هەوڵی گرتنی جێگری سەرۆککۆماری دا کە لەپێکهاتەی سوننەکان بوو.
وە لەدوای کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکا لەعێراق پەیوەندییە سیاسیەکانی پێکهاتەکانی عێراقی لێکترازاند، (مالیکی) ڕووبەڕووی سوننەکان بۆوە و، هەروەها پەیوەندییەکانیشی لەگەڵ کوردەکاندا گەیاندە ئاستێکی دژوار و تێكچون

.
لەبارەی (حەیدەر عەبادی)یشەوە، ئەو لەگەڵ ئەوەیدائومێدی ئەمەریکایە بۆ عێراقی داهاتووی دوای داعش، لەماوەی خولی ئێستای دەسەڵاتیدا هەوڵی بەشداری پێکردنی سوننەکانی داوە لەدەسەڵاتەکانی سەربازی و، پۆلیس و، دادوەریدا بەڵام هێشتا نەیتوانیوە دەرفەتی ئابوری بۆ ناوچە سوننە نیشینەکان دروستبکات و خزمەتگوزارییە گشتیەکانیان بۆ بەرفراوان بکات. لەجیاتی بەهێزکردنی ئەو هێڵە گشتیانە (عەبادی) ناوجەرگەی ناوچەی سوننە نشینەکانی بە حەشدی شەعبی پڕکردۆتەوە و، بەوەش ناکۆکیە مەزهەبی و سێكتەرییەکان لەداهاتوودا ئاڵۆزتردەبن.
(عەبادی) بەشێک لە پارتەکانی نێو حەشدی شەعبی پاڵپشتی دەکەن بۆ هەڵبژاردنەکان، کە ئەوەش نزیککردنەوەی ئێران ئاسانتردەکەن بۆ نێو شێوەی سیاسی دەسەڵاتی داهاتویی عێراق و، مانەوەی ئاڵۆزییەکان

.
بەپێی ڕاپۆرتەکە، ستراتیژی (ئۆباما) و (ترەمپ) بۆ شەڕی داعش فۆکەسکردنبوە لەسەر نەمانی داعش جا ئەگەر بەخوێنی خەڵکی عێراقیش بوبێت، بکوژە تا ئەو کاتەی داعش نامێنێ. وە دوای ئەوەی کە داعش تێکشكا ئنجا ڕێگا بە میلیشیاکانی شیعەبدرێ بەحەزی خۆیان هەرچیەک دەیانەوێ بیکەن، لەناوچەکانی سوننە نشین و، هەروەها لەماوەی ڕابردووشدا گەڕانەوەیان بۆ ناوچە کێشە لەسەرەکانی نێوان بەغدا و هەولێر. ئەمەریکا بایەخ بەسیاسەتی ناوخۆی عێراق نادات، هەتا ئەگەر حکومەتی زۆرینە شیعەی عێراق باڵێک بێ سەر بەتاران.
ئەەمریکا سیاسەتی گوێپێنەدان و بەجێهێشتن جێبەجێدەکات، بۆ نمونە کوردەکان لەمانگی ئەیلولی (٢٠١٧) ەدا ڕیفراندۆمیان ئەنجامدا و بەزۆرینەی ڕەها دەنگیان بەسەربەخۆیدا و ئەوان تەنها بڕیاریان لەسەر چارەنوسی خۆیاندا بەڵام کاتێ میلیشیا شیعەکان بەپاڵپشتی ئێران هێرشیان کردە سەر هێزەکانی کوردی لەناوچە جێناکۆکەکان و گرتنەوەی کەرکوک ئەمەریکا لەلاوە وەستا و دەرفەتی دایە عێراق ئەو کارە ئەنجامبدات، دوای دەیەیەک لەبەڵێنی ئەمەریکا بۆ سەربەخۆیی کوردەکان بەڵام بەهۆی هێرش و پەلاماری میلیشیا شیعەکان و حکومەتی عێراقیەوە تا ناوچەکانی پێش ساڵی (٢٠٠٣) گەڕێندرانەوە دواوە. ئەو سیاسەتەی ئەمەریکا جۆرێکە لە نادڵسۆزی، چونکە کوردەکان بەپاڵپشتی ئەمەریکا لەڕۆژە تاریکەکانی ساڵی (٢٠١٤) و بەدواوە داعشیان شکست پێهێنا.

بەگوێرەی ڕاپۆرتەکە، سیاسەتی ئەمەریکا لەعێراق،وە کاریگەرییەکانی واشنتن لەسەر بەغدا سنوردارن، وە پەیوەندییەکانی ئەمەریکا لەگەڵ ئێران لەسەردەمی (ترەمپ) دا ئاڵۆزن، ئەمەریکا ئەوەندەی باسی ڕێکەوتنە ئەتۆمیەکەی ئێران دەکات و خۆی پێوەخەریککردوە ئەوەندە بەکاریگەرییەکانی ئێران لەسەر عێراقەوە خۆی سەرقاڵ نەکردوە، کە دواجار سەرکەوتنی ستراتیژیەتی ئەمەریکا لەعێراق بەشێوەی سیاسی ناوخۆی عێراق دروستدەبێ، وە بەپێکەوەیی عێراقیەکان و چەسپاندنی دەستوری ئەو وڵاتەوە دێتەدی، کە دووربێ لەدەستێوەردانەکانی ئێران.

 

خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler