|
| كتێبی فازل محەمەد عیرفان |
| |
| |
 |
بەرهەمێكی ناوازەی تری مامۆستا(عومەر مارف بەرزنجی)ـی كۆڵیاری سەركەوتوو و بە ئەزموونی كورد چاپ و بڵاو بووهوه. مامۆستا عومەر مارف بەرزنجی نزیكەی نیو سەدە زێترە لەنێو لاپەڕە كۆن و تۆز لێنیشتوەكانی نێو ئەرشیفی ئەدەب و دیرۆكی كوردیدا خەریكی نووسین و لێتوێژینەوەو لێكۆڵینەوەیە لە بارەی ئەدەب و مێژووی كوردەوە. مامۆستا لە بواری نووسین و كۆڵینەوەكانیدا، كەسێكی بەسەلیقە و لێهاتوو و وردبینە و لەهەمان كاتیشدا شارەزاییەكی بێ وێنەیه لەزمان و فەرهەنگناسی كوردی و هەڵبژاردنی وشەی ڕەوان و ڕەسەن و پوخت و سفت و سادەدا، كە هێندەی تر نووسین و توێژینەوەكانی جوانتر و ڕازاوەتر و بەپێزتر كردووە، ئەمەیش بۆ بلیمەتی و قاڵبوونەوەی نووسەر و كۆڵیاری بەتەجروبە و بەدیقەت دەگەڕیتەوە لە بوای زمان وفەرهەنگی كوردیدا. مامۆستا عومەر مارف بەرزنجی” خاوەنی چەندین تایبەتمەندییە لە بواری نووسین و لێكۆڵینەوەدا، بۆیە كتێب و نووسینەكانی تام و چێژی تایبەت به خۆیان هەیە و ناكرێت هەروا بەئاسانی و بێ ڕامان بهسهریاندا تێپەڕین. ئەو زمانزانە سەلیقەیەكی بێ وێنەی هەیە لەبواری زمانەكانی كوردی و عەرەبی و ئینگلیزی و لەم ڕووەیشەوە سودێكی ئێجگار گەورەی لە و زمانانە وەرگرتووە و ئهمهیش هێندەی تر بەرهەمەكانی بەهێزتر و زانستیتر كردوە و جێگەیەكی نەهێشتۆتەوە بۆ ڕەخنەگران كە هەروا بە هاسانی بكەونە ڕەخنەگرتن وتیر و توانج هاویشتن لێی. مامۆستا جگە لەوەی لێكۆڵیارێكی بواری ئەدەب ومێژووە، ڕەخنەگر 2 و ڕۆژنامەنووسێكی بە ئەزموون و كارا و لێهاتووشە، هەموو تەمەنی خۆی لە پێناو ئەدەب و میژووی نەتەوەكەیدا سەرف كردووە و لەم ڕووەیشەوە چەندین بەرهەمی ناوازەی پێشكەش بە كتێبخانەی كوردی كردووە، كە جێگەیان دیار و باڵایە لە نێو فەرهەنگ ونامەخانەی كوردیدا. مامۆستا بە بیرێكی كوردانە و بە ڕووحێكی زانستیانەوه، بابەت و بەرهەمەكانی دەنووسێت و ڕنج و ماندووبوونێكی زۆر دەكیشێت تا بەرهەمێكی نایاب و پڕمەعریفە و زانیاری بخاتە نێو كتێبخانە و نامەخانەی كوردییەوە. بە بیرێكی تیژو بەخەتێكی درشت و بە وردبینییەكی زۆرەوە پاش چەندین جار خوێندنەوە و ڕووماڵكردنی زانیاری نێو سەرچاوەكان و دڵنیابوون لە ڕاستی ودروستیان و ئینجا دەست دەكات بە لێتوێژینەوە و بڵاوكردنەویان، كە ئەمەش بۆ سەلیقەی و لێهاتووی ناوبراو دەگەڕێتەوە كە هەوڵ دەدات بە شێوازێكی زانستییانە، جوانترین و باشترین بەرهەم پێشكەش بكات، تا لە هەڵەو كەموكۆڕی بەدەربێت و مامەڵەیەكی دروست و شیاو لەگەڵ دەقی سەرچاوە ڕەسەنەكاندا بكات و زۆرترین زانیاری بخاتە بەردیدی خوێنەر و ڕۆشنبیر و ئەدیب و لێكۆڵیاران.
كتێبی (فازڵ محەمەد عیرفان)، ـ كۆی بەرهەمە ئەدەبییەكانی ـ لە كۆكردنەوە و ساغكردنەوە و پێشەكی عومەر مارف بەرزنجییە و لە چاپخانەی (شڤان) بە ژمارەی سپاردنی (1187)ی ساڵی 2009ی بەڕێوەبەرایەتی كتێبخانەی گشتی سلێمانی پێدراوە. مامۆستا عومەر وەك ئینسایكلۆپیدیا و ئەرشیفێكی بەنرخی ئەدەبی كوردی و كەوتۆتە گەڕان و پشكنین و كێوماڵكردنی سەرجەم گۆڤار و ڕۆژنامەكانی ساڵانی چل و پەنجا و شەستەكانی سەدەی ڕابردوو بۆ دۆزینەوە و دەستكەوتنی سەرجەمی بەرهەمەكانی فازڵ عیرفان، تا لەوێكانەوە گەورەیی و پایەرزی نووسەر و شاعیر و ئەدیب و وەرگێڕمان پێ بناسێنێت، كه ئەمەیش كارێكی زێدە گرینگ و مەزنە لە بواری لێكۆڵینەوە و ساغكردنەوەی بەشێك لە ئەدەبی نەتەوەییمان. مامۆستا پێشەكییەكی فرە بەنرخ و سەنگینی بۆ ئەم كتێبە نووسیوە و لەو پێشەكییەدا بەناوی “مامۆستاو نووسەر و وەرگێڕ “، باس لە ڕەچەڵەكی خانەوادەی فازڵ عیرفان دەكات و دەیگەڕێنێتەوە بۆ (مەلا مەمەند)ـی(كاژاو)ـی ناوچەی بەرزنجە. مەلا مەمەند كوڕێكی دەبێ و بەچەشنی باوكی بە(مەلا ڕسوڵ)ـی كاژاو دەناسرێ. مەلا ڕەسوڵیش خێزان پێكەوە دەنێت و ئەم نەوانەی لێدەكەوێتەوە:(عەبدوڵڵا، محەمەد، حەسەن، حەلاوە و عارفە). محەمەد كوڕی دووەمی مەلا ڕەسوڵ دوو هاوسەری ههبووه و ناوی هاوسەری دووهەمی(ئامینەی مستەفا باراوی) بووه كه تەنیا كوڕێكیان دەبێ بەناوی (فازڵ) و لەم سەربوردە مێژووییەدا بۆمان دەردەكەوێت كە(فازڵ محەمەد عیرفا) لە بنەڕەتەوە ناوی(فازڵ محەمەد ڕسوڵ)ـە و (عیرفان) بۆتە نازناوی بنەماڵەكەیان و هەموویان بەم ناوەوە ناسراون، وەك (عەبدوڵڵا عیرفان، عەلی عیرفان، جەمال عیرفان 3. دواتر باس لە لهدایكبوونی دەكات و بە پێی دەفتەر نفووسەكەی بە ژمارە(191735 ) لە ساڵی 1916 لە شاری سلێمانی لەدایكبووە و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی هەر لەوێ تەواو كردووە، ماوەیەكیش مامۆستای سەرتایی بووە و لەچەند قوتابخانەیەكی تریش دەرسی وتوهتەوە، لە پاشان بۆ تەواوكردنی خوێندن ڕووی لە بەغدا كردووە و چۆتە بەشی زمانی ئینگلیزی و لەخانەی بەرزی مامۆستایان. لەو كاتەیشدا سەردەستەی شاعیرانی نوێخوازی عەرەب(بەدر شاكر سەیاب) لەو بەشە دەخوێنێت و بەم هۆیەوە دەبنە هاوڕێی یەكتر و تەنانەت سەیاب كۆمەڵە شیعرێكی پێشكەش كردووە و نووسیویهتی(الی اعز اصدقائی و اول سامع لأشعاری) واتە( بۆ خۆشەویستترین هاوڕێم و یەكەم گوێگری شیعرەكانم)، ئەمە جگە لە دكتۆر عەلی وەردی، دۆستایەتییان بەهێز بووە، هەروەها دۆست و نزیكی كوڕانی مەلیكی كوردستان، شێخ مەحمودی بەرزنجی،(شێخ باباعەلی و شێخ لەتیف) بووە و لەگەڵ مامۆستا گۆرانی شاعیردا هاوڕێی نێزیكی بووە و تەنانەت لە كۆنگرەی مامۆستایانی كورد لە شەقڵاوە لە ساڵی 1960 بەشدار بووە. فازڵ عیرفان لە دوای تەواوكردنی خوێندنی زانستگه وەك مامۆستای زمانی ئینگلیزی و بەڕێوەبەری قوتابخانەی ناوەندی و ئامادەیی و پیشەییەكان و دواتریش سەرپەرشتیار و پسپۆڕی زمانی ئینگلیزی كاری كردووە و لە بەیرووتیش لە زانستگهی ئەمهریكی خوێندوویەتی و وەك خوێندەوارێكی تێگەیشتوو لە ڕەوتی خەباتی ژیانی نەتەوەكەی دانەبڕاوە. لە ساڵانی 1949و1950و1951 لەكار دوورخراوەتەوە و لە ڕۆژی 9ی حوزەیرانی ساڵی 1963، بۆ ماوەیەك زیندانی كراوە و لە ساڵی 1967ـیش لە وڵاتی سعودیا دەرسی وتوهتەوە و لە دوای نووشستی شۆڕشی ئەیلولی ساڵی 1975 دوورخراوەتەوە بۆ شاری سەماوە و سەرلەنوێ كراوەتەوە مامۆستا. فازڵ محەمەد عیرفان خێزانی پێكەوە ناوە و ژنهكهی ناوی(گێلاس محەمەد ساڵح سەعید زەنگەنە)ـیه و كوڕێك و دووكچیان بووە بە ناوەكانی(دلاوەر، پەری و پەسەند)).لێكۆڵەر هەر لەو پێشەكییەدا سەرنجمان بۆ ئەوە ڕادەكێشێت كە فازڵ عیرفان كە بە یەكێك لە نووسەر و وەرگێڕ و ڕووناكبیرە بەراییەكانی سەدەی ڕابردوو دادەنرێت و كۆڵەگهیەكی پتهوی بینای گۆڤاری گەلاوێژ بووە. ڕاستە ماوەی دوایی ژیانی لە بڵاوكردنەوە وەستا و لە ڕووی ژمارە و كار و بەرهەمی زۆر نییە، بەڵام گەورەیی و باڵای هەڵكشاوی شاعیر و نووسەر بە چەندێتی پێوانە ناكرێ. سەلیقە و هونەری نووسین و جیاكردنەوەی خاسێتە بەرزەكانی ئەدەب بە تێكڕایی تێڕوانین و تێگەیشتنی دروست نیشانە و مەرجی بنەڕەتی سەركەوتنن. بەم پێوەدانە بابەتەكانی بەهادارن و لە ڕیزی پێشەوەی كاروانی ئەدەب و ڕووناكبیری ئەو ڕۆژگارەیە. هەروەها مامۆستا عومەر دەربارەی نووسین و بەرهەمەكانی فازڵ عیرفان دەڵێت گەر بە دووچاوی سەرنج لە نووسین و بەرهەمەكانی بڕوانین، هەر زوو بەو ڕاستییە دەگەین كە نووسینەكانی لەسەر یەك تەرز و بابەتی ئەدەب نەگیرساونەتەوە، بەڵكو بابەتەكانی هەمەجۆرن و لە هەر باخەی گوڵێك و لە هەر گوڵەی بۆنێكی كردووە. دەبینین شیعری نووسیوە، ئاوڕی لە پەخشانی هونەری داوەتەوە و نموونەیەكی ڕازاوەی بڵاوكردۆتەوە، كەواتە بۆمان دەردەكەوێت فازڵ محەمەد عیرفان نووسەر و وەرگێڕێكی بە دیقەت و كارامە و لێهاتوو بووە لە نموونەی بەرزی ئەدەبی كوردی بووە و لەپاڵ گۆران و شێخ نوری شێخ ساڵح یەكێك لە نوێگەرەكانی شیعری كوردی. مامۆستا عومەر ئاماژە بەوە دەكات كە لە ڕۆژگاری گۆڤاری گەلاوێژدا 1939 -1949 بە قۆناغی هاندان و برەوپێدانی چیرۆكی كوردی باس كراوە. فازڵ محەمەد عیرفانیش لەپاڵ نووسەرانی وەك(برایم ئەحمەد و عەلائەدین سەجادی و شاكر فەتاح و ڕەشید نەجیب و پیرەمێرد و حوسێن حوزنی موكریانی.. هتد)، ڕۆڵی كاریگەریان لە گەشەسەندن و بەرەوپێشچوونی ڕوخسار و ناوەرۆكی چیرۆكی كوردیدا بووە. چیرۆكی )شیربایی) فازڵ عیرفانیش یەكێكە لەو بابەتە گرینگانەی كە لەو سەردەمەدا نووسراوە. چیرۆكەكە سەبارەت بە كێشەی كۆمەڵایەتی دەدوێ كە لەو كاتەدا نەخشەی ژیانی كۆمەڵی كوردەواری گرتبووەوە، بابەتەكە ڕوویەكی ژەنگاوی كۆمەڵگەی ئەوكاتەیە و نموویەكی سادەی سەدان وێنەی پڕ لە ژان و فرمێسك و شیرازە تێكچوونە كە تووشی خێزانەكانی كوردەواری بووە و خۆزگە و ئاواتی لەبینا تاساندوون. هەر لەسەر لاپەڕەكانی گۆڤاری گەلاوێژدا دوو شیعری تری فازڵ عیرفانمان بەرچاو دەكەوێت بە ناونیشانی (كچۆڵەی نەشمیل) و (منی وا شێت و شەیدا كرد). كە ئەم دوو شیعرە دەخوێنیتەوە، دوو بابەتی ساكار نین، بەڵكو لە ڕووخسار و ناوەرۆك و دەربڕیندا نموونەی زیندووی شیعری كوردین، بۆیە كەم جاریش سەبارەت بە(شیرین و خەسرەو)ـی كۆڵیوەتەوە و ڕایەڵ و مەبەستەكانی ڕوون كردۆتەوە.(ژنانی جەنگاوەر)ـیشی كردووە بە ناونیشانی بابەتێكی مێژوویی و ڕستێك نموونەی وردو بەڵگەی زیندووی بەسەر كردۆتەوە. لێكۆڵیاری كورد عومەر مهعرووف بەرزنجی باس لەوە دەكات كە ڕووناكبیر و نووسەری بەدیمەن (عەبدوڵڵا جەوهەر 1920 -1/6/1982 ) لە ژمارە 417 ی ڕۆژی 15 ی تەمموزی ساڵی 1943 ی ڕۆژنامەی ژیندا بابەتێكی بە ناونیشانی(هاوار ژنینە) كه بابەتێكی كۆمەڵایەتی جوانی سەبارەت بە ئازادی نیوەكەی تری كۆمەڵ بڵاوكردۆتەوە، ئەم بابەتە لەو ڕۆژگارەدا شتێكی نوێ بووە، بەم هۆیەوە بۆتە جێی سەرنج و لێدوانی دەستەیەك نووسەر و خوێندەواری ئەوكاتە، پێنج نووسەر وڵامیان داوەتەوە و زۆرینەیان لایەنگیری بابەتەكە بوون و دەستخۆشیان لە نووسەر كردووە، لەوانەیش: پیرەمێرد بەناوی(ئادابی مونازەرە) و شێخ نوری شێخ بابە عەلی تەكیەیی بەناوی (تەرەفداری حیجاب) و فازڵ عیرفان بە ناوی (ڕووپۆش) و ئەحمەد هەردی بە ناوی (ڕووپۆشین و نەپۆشین) و م. تاڵەبانی بە ناوی (سفر و حیجاب)” وڵامیان داوەتەوە.
مامۆستا عومەر بەردەوام دەبێت و دەڵێت:”ئەوەی مەبەستمانە وڵامە بە پێزەكەی فازڵ محەمەد عیرفانە كە بە شێوازێكی جوان و دەربڕینێكی گونجاو و بیڕوڕای تایبەتی خۆی خستۆتە سەر لاپەڕەكانی ڕۆژنامەی(ژین) و لە سەرەتای وڵامەكەشدا سوپاسی(عەبدوڵڵا جەوهەر) دەكات كە توانیویەتی ببێتە سەرمەشق بۆ ورووژاندنی كێشەیەكی كۆمەڵایەتی لەو ڕۆژگارەدا. سەبارەت بە كاری وەرگێڕانی فازڵ عیرفان چەند مەڵۆیەكی لە خەرمانی ئەدەبیاتی بیانی هەڵبژاردووە و بە زمانێكی ڕهوان و وەرگێڕانێكی دروست وەری گێڕاوەتە سەر زمانی كوردی و بۆ یەكەمجاریش لەسەر لاپەڕەكانی گۆڤاری گەلاوێژ بڵاوی كردوونەتەوە، لەو بابەتانەی وەرگێڕدراون وەك: سەبارەت بە مێژووی ژیان و وردەكارییەكانی ڕۆژانە و ڕووتی پێگەیشتن و هەڵسووڕان و باسكردنی بەرهەمە ڕەنگینەكانی(تۆڵستۆ) لێكۆڵینەوەیەكی فراوانی هەیە و نیشانەی بەرزی هەڵكشانی ئاستی خوێندەواری نووسەر نیشان دەدات. چیرۆكی شاعیرو نووسەری ناسراوی ئینگلیز(ئۆسكار وایڵد)ـی بڵاوكردۆتەوە، دوای ئەم بابەتە دوو چیرۆكی تری هەمان نووسەری بە ناوەكانی (بولبول وگوڵ) و (شازادەی شادمان)ـی لەزمانی ئینگلیزییەوە وەرگێڕاوەتە سەر زمانی كوردی، نەك هەر ئەمانە بەڵكو شیعری (ژیانی هێمن ـ The Quiet Life)ـی شاعیر و نووسەری ناوداری ئەدەبیاتی ئینگلیزی(ئەلسكاندەر پۆپ)ـی بە شێوەیەكی دروست و ڕازاوە كردوویەتی بە كوردی، ئەمە جگە لە شیعری (من تۆم خۆشدەوێ)ـی(نورتون)ـی شاعیری ئینگلیزی. مامۆستا عومەر دەڵێت: لە كاتێكدا بەراوردی ئەم بابەتانەم لەگەڵ دەقە ئینگلیزییەكاندا كرد، وریایی و تواناو ئەمانەتی وەرگێڕم بۆ دەركەوت كە چۆن شارەزایانە مامەڵەی لەگەڵ كردوون.
لە كۆتایی ئەو پێشەكییەی مامۆستا بۆ كتێبەكەی نووسیوە ئاماژە بۆ ئەوە دەكات ئەم بابەتانەی لەم كتێبەدا (فازڵ محەمد عیرفان، كۆی بەرهەمە ئەدەبییەكانی) كۆكراوەتەوە و پۆلێن كراون، ئەنجامی گەڕان و ماندووبوونێكی زۆرە، هەموویشیان پێشتر لە ڕۆژنامە و گۆڤارە دێرینەكاندا بڵاوكراونەتەوە، بەڵام سەبارەت بەدەستنووس و بابەتی لەدوابەجێما و لەبواری كاری ئەدەبی و وەرگێڕان لەزمانی ئینگلیزییەوە بۆ ئەم مەبەستەش مامۆستا عومەر خاتوو(پەری)ـی كچی فازڵ عیرفانی ئاگاردار كردۆتەوە، ئەویش پێی ڕاگەیاندووە لە ڕۆژە تاریكەكانی ئەم نەتەوەیەدا هەموویان فەوتان و هیچیان لانەماوە جگە لە كۆمەڵێ وێنەی دەگمەن كە هەندێكیان خراونەت نێو ئەم كتێبەوە. دوابەشی ئەم كتێبە تەرخان كراوە بۆ پاشكۆیەك بە ناوی (پاشكۆی وێنەو بەڵگەی زیندوو) كە بریتییە لە كۆمەڵێ وێنەی فازڵ عیرفان لە سات و كاتی جیاوازدا گرتوویەتی، بۆ وێنە كاتێك فازڵ محەمەد عیرفان لەپۆلی پێنجەمی سەرەتایی بووە لە كانوونی دووەمی ساڵی 1929 لەگەڵ دەستەیەك قوتابی ومامۆستایانی قوتابخانەكەی گرتوویەتی و مامۆستا عومەریش وەك دیكۆمێنیت و ئەرشیفێكی بەنرخ هەڵیگرتوون و كۆیكردوونەتەوە وەك ئەمانەتێكی زانستی و وەفایەك بۆ گیانی پاكی خوالێخۆشبوو لەگەڵ چەندین وێنەی دەگمەنی تر خستوویەتییە نێو ئەم كتێبەوە و وەك دەڵێن وێنەكان خۆیان دەدوێن، ئیدی ئێمە هەڵیدەگرین بۆ خوێنەران و بینەرانی كتێبەكە و با ئەوان بەدووچاوی دیقەت و بە ویژدانێكی دڵسۆزانەوە سەیری هەوڵ و ماندووبوونی لێكۆڵیاری كورد مامۆستا عومەر مارف بەرزنجی بكەن. ئەوەی ماوەتەوە بڵێن ئەوەیە كە سەرنجتان ڕاكێشین بۆ نووسینێكی نووسەر و ڕۆژنامەنووس “ئیسماعیل بەرزنجی” لە(گۆڤاری هەرێمی كوردستان) لە گۆشەی “هەردوێنێ بوو”، دوای چاپ و بڵاوكردنەوەی ئەم كتێبە و بینینی كۆی بەرهەمە ئەدەبییەكانی فازڵ محەمەد عیرفان نووسیویەتی: “ساڵی 1976 قوتابی پۆلی پێنجەمی ئەدەبی بووم لە ئامادەیی هەولێری كوڕان، مامۆستای وانەی ئینگلیزیمان پیاوێكی جوامێری لە دڵا شیرین بوو بەناوی فازیل، بەشێوازێكی زۆرجوان دەرسی بۆ شرۆڤە دەكردین...، لەتەبەشی ئەو مامۆستایەدا خەمێكی قوڵ و ورەیەكی بەرزم بەدی دەكرد. ڕۆژێكیان پێشبڕكێیەك بۆ قوتابییە بەهرەدارەكان سازدرا، منیش یەكێكبووم لەبەشداربووان و پەخشانێكم بە ناونیشانی(هەنسكێك لەناخەوە) خوێندەوە. سەرو قەڵەم شیڤەرێكیان بە دیاری پێشكەش كردین، كە نۆرەی من هات مامۆستا فازیل دیارییەكەی پێشكەش كردم، بۆ ڕۆژی دوایی لەناو پۆلدا پێیوتم: تۆ بەرزنجی، وتم: بەڵێ. وتی: هیوادارم وەك عومەر مارف زیرەك بیت.
ساڵان هاتن و تێپەرین، ئەو مامۆستا(فازیل)ـهم هەر لەبیرما، دوای سەروسۆراغ زانیم كە پیاوێكی تێكۆشەر بووە و دوای نسكۆی شۆڕشی ئەیلوول بردوویانەتە باشوور، پاشان بۆ ئامادەیی هەولێر گواستراوەتەوە. كتێبێكی بەنرخی مامۆستای بەڕیز(عومەر مارف بەرزنجی)م بەناونیشانی (فازڵ محەمەد عیرفان ـ كۆی بەرهەمە ئەدەبییەكانی) بە دیاری بەدەست گەیشت، وای كە دڵخۆشی كردم، چونكە دوای خوێندنەوەی كتێبەكە ئینجا زانیم كە ئەو مامۆستایە چ دڵسۆزێكی ئەدەب و ڕۆشنبیری میللەتەكەی بووە...، خۆزگە هیوایەكەی بێتەدی و وەك عومەر مارف بەرزنجی زیرەك بام”(4 ). لە ڕاستیدا ئەمەك و وەفایی خوێندكارێكی دڵسۆزی وەكو عومەر مارف بەرزنجی بۆ مامۆستایەكی لێوانلێو لە هەستی پاكی نیشتیمانپەروەری و مرۆڤێكی ڕۆشنبیر و خوێندەوارێكی بلیمەتی سەردەمی خۆی و زمانزان و وەرگێڕێكی بەدیقەت وای كردووە كە لێكۆڵیاری كورد عومەر مارف بەرزنجی شانبداتە بەر كارێكی زێدە مەزن و بەنرخ و ڕەنج وماندووبوونی مامۆستایەكی بە ئەمەكی لەیاد نەكردووە و هەوڵیداوە سەرتاپای بەرهەمەكانی لەهەر جێگەیەك وەدەستی كەوتبن و بەهەر نرخێك بێ لەم كتێبە بەنرخەدا كۆبكاتەوە، خۆزگەش هەموو خوێندكارێكی دڵسۆز و بەوەفای وەك مامۆستا عومەر ڕەنج و ماندووبوون و هەوڵ و تەقەلای مامۆستاكانی لەیاد نەكردایە و گەر بە وشەیەكیش بایە یادیان بكردایەتەوە. لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا گەورەیی و بەهای ئەم ڕەنج و ماندووبوونەی لێكۆڵیار ئاماژەیەكی ئاشكرایە كە گەورەیی و پایەبەرزی فازڵ عیرفان لەناخ ودڵ ودەروونیدا پەنگی خواردۆتەوە و دواجاریش دڵی بەهیچ شتێك خۆش نەكردووە تا ئەم بەرهەمە بگەیەنێتە پایان و هەوڵبدات بتوانێت بەشێكی كەمی ئەو وەفاو مرۆڤدۆستییەی فازڵ محەمەد عیرفان بە نووسراوێكی وەها بداتەوە، چونكه ئاشكراشە لای هەموون مرۆڤەكان لەناو دەچن، بەڵام نووسین وكتێب لەئەرشیفی یادەوەری ئینسانەكاندا هەر دەمێننەوە. بەم بۆنەیەشەوە دەست خۆشی و هیوای تەمەن درێژی و بەرهەمی نایابی تر بۆ مامۆستا دەخوازم.
پەراوێزەكان:
1. یەكەم نووین و بابەتی مامۆستا عومەر مارف بەرزنجی لە 23تشرینی دووەمی ساڵی 1959 ڕۆژی دووشەمە ژمارە 97ی ڕۆژنامەی پێشكەوتن بە ناونیشانی: یادی سێ ساڵەی شێخ مەحمودی نەمر.
2 . بابەتێكی ڕەخنەیی لەسەر كتێبەكەی محەمەد ڕەسول هاوار(شاعیر و مێژوونووس1923 2006دیوانەكەی پیرەمێرد لە دەفتەری كوردەواری لەژمارە 3ی مایس وئاپی ساڵی 1970، هەروەها نامیلكەیەكی ڕەخنەی بەناوی لێكۆڵینەوەی هونەری یان هەڵبزڕكاندن!؟ باسێكی ڕەخنەیی یە لەسەر كتێبەكەی (چیرۆكی هونەریی كوردی 1925 -1960)ی حوسێن عارف كەلە ساڵی 1978 دا لەچاپخانەی عەلا بە چاپی گەیاندووە و بڵاوی كردۆتەوە. ئەمە جگە لە دەیان وتار و لێكۆڵینەوەی ڕەخنەیی كە لە گۆڤار و ڕۆژنامە كوردی و عەرەبیەكاندا بڵاوی كردوونهتەوه.
3. جەمال عیرفان ئامۆزای فازڵ محەمەد عیرفانە، جەمال عیرفان(1881 -12 /12/1922)ڕوشدییەی عەسكەری، ئەفسەر، پلەی ئەركان حەرب لە سوپای عوسمانیدا، مودیر ناحیەی مەرگە، ئەندامی مەجلیسی ئیدارەی سلێمانی ساڵی 1921 بووە، ڕێكخراوی سیاسی دروست كردووە بۆسەر دەسەڵاتدارانی بەریتانی بەهێز بكرێت و ناچار بكرێن(شێخ مەحمودی حەفید) لە تاراوگە ئازاد بكەن، پێش یەكەم جەنگی جیهانی دوو ساڵ لەئەڵمانیادا دەورەی سەربازی بینیوە، یەكەمین كەسە لە ناو كوردا لەسەر بیروباوەڕی سیاسی تیرۆر كرابێ. بڕوانە:مامۆستاجەعفەر:شاری سلێمانی ماملانێی گروپە كۆمەڵایەتیەكان1820 -1920، چاپخانەی شڤان، سلێمانی 2006،ل137 .
4. ئیسماعیل بەرزنجی: فازیل محەمەد عیرفان، گۆڤاری هەرێمی كوردستان، ژمارە(523 )8/9
/2009،ل29.
|
| |
 بابهتی دیکهی نووسهر |
| » كتێبی فازل محەمەد عیرفان |
| |
|
|
| |
|
