سەرۆكی لیژنەی كاروباری كۆمەڵایەتیی پەرلەمانی كوردستان (عەبدولسەلام بەرواری)

سەرۆكی لیژنەی كاروباری كۆمەڵایەتیی پەرلەمانی كوردستان (عەبدولسەلام بەرواری)، ڕایگەیاند كە یاسای ژمارە 39ـی ساڵی 1971 كە تایبەتە بە خانەنشینی و بیمەی كۆمەڵایەتی بۆ كرێكارانی كەرتی تایبەت، چەند دەستكەوتێكی بۆ كرێكاران تێدایە و ئەگەر ئەو یاسایە كارا ببێتەوە و كاری پێ بكرێت، هەر كرێكارێك كە 15 ساڵ یان 20 ساڵ خزمەتی هەبێت، وەكوو فەرمانبەری حكوومی خانەنشینی وەردەگرێت، بەڵام بە بڕیاری ژمارە 150ـی ئەنجوومەنی ڕژێمی پێشوو، هەموو ئەو كەسانەی كە لە فەرمانگەی گشتیدا كار دەكەن، بە فەرمانبەر دانراون، كە ئەمە وای كردووە هەموو خەڵك ڕوو لە دامەزراندن بكەن، بەڵام ئەگەر یاسای كار كارا بكرێت، ئەو كات هەر كەسێك لە كەرتی تایبەتیشدا ئیش بكات، وەكوو فەرمانبەر مافی خانەنشینیی هەیە.

(عەبدولسەلام بەرواری)، گوتیشی: “ئێمە وەكوو لیژنەی كاروباری كۆمەڵایەتی، جەختمان لە چەند پڕەنسیپێكی سەرەكی كردووەتەوە كە ئەگەر یاسای 39ـیش هەموار بكرێت، پێویستە جیاوازی لە نێوان ئەوانەدا بكرێت كە كاری دەستی دەكەن و ئەوانەیش كە كاری ئیداری دەكەن، هەروەها پێمان وایە دەبێ یاسای 39 گرێبەستی هەموو كرێكارێك لە خۆ بگرێت، چونكە ئەگەر بڕیاری 150ـمان ڕەت كردەوە، ئەمە دەبێتە بنەمایەك بۆ كەرتی تایبەت و گرێبەست كە لە كەرتی گشتییشدا كار بكەن. لەگەڵ ئەوەیشدا جەختمان لەوە كردەوە كە دەستگەی بیمەی كۆمەڵایەتی كاراتر بكرێت و ببێتە دەستگەیەكی سەربەخۆ، یانیش ئەو دەستگەیە نەمێنێت، كە بە داخەوە بە پێی ئەو سیاسەتەی پێشتر لە عێراقدا پێڕۆ كرابوو، ئەو دەستگەیە زۆر بچووك كرابووەوە. هەروەها بە پێویستیشمان زانیوە كە لەو پڕۆژەیاسایەدا، بیمەی بێكارییش بوونی هەبێت.”

مووچەی خانەنشینیی كرێكاران لەگەڵ حكوومیدا جیاوازی نابێت
سەرۆكی لیژنەی كاروباری كۆمەڵایەتیی پەرلەمان، هەروەها ئاماژەی دا: “بۆ ئەوەی بە مەبەستی دامەزراندن خەڵك پەنا بۆ حكوومەت نەبات، دەبێ ئەو یاسایە كارا بكەین تا كرێكاران لە ڕێگەی سەندیكای كرێكاران و ڕاگەیاندنەكانەوە زیاتر هۆشیار بكرێنەوە كە خانەنشینییان پێ دەدرێت، هەروەها لە هەمواركردنی یاساكەدا مەرجێك دادەنێین كە خانەنشینیی كرێكار لە 60 تا 70%ـی مووچە بنەڕەتییەكەی كەمتر نەبێت، واتا هیچ كرێكارێك بە كەمتر لە مووچەی فەرمانبەرێكی حكوومی، خانەنشین ناكرێت.”

بیمەی بێكاری بە كرێكاران دەدرێت
(بەرواری) دەڵێت: “لە یاسای كاردا بیمەی بێكاری نییە، بەڵام ئێمە وەكوو لیژنەی كۆمەڵایەتی ناهێڵین ئەو پڕۆژەیاسایە پەسند بكرێت، تا بیمەی بێكارییشی بۆ زیاد نەكرێت، بیمەی بێكاری بەو خەڵكە دەدرێت كە كار دەكەن و ماوەی كاركردنەكەیشیان لە 6 مانگ كەمتر نەبێت بۆ ئەوەی خەڵك بۆ سەقامگیریی لە كاركردندا هان بدەین، واتا ئەگەر دوای شەش مانگەكە كرێكارەكە بە هەر هۆیەكەوە بێت كاری نەما، ئەوا بۆ ماوەی 6 مانگ تا 9 مانگ بە پێی ساڵانی كاركردنی، بیمەی كۆمەڵایەتی لە 60 تا 70%ـی پارەكەی پێ دەدرێت، تا كرێكارەكە لە دۆزینەوەی كار بەردەوام دەبێت و بەمەیش داهاتی دەبێت و داهاتەكەیشی بەو شێوەیە دادەنرێت كە كەمتر نەبێت لە ڕێژەی هەژاری لەو وڵاتەدا و پێویستیشە لە 150هەزار دینار كەمتر نەبێت.”
ئەو باسی لەوەیش كرد كە بوونی بیمەی بێكاری، دەبێتە هۆی ئەوەی كە سیستمی سۆشیال لە هەرێمی كوردستاندا دابنێن و ئەو سیستمەیش بۆ ئەو كەسانە دەبێت كە پەككەوتوون یان ئەو كەسانەی كە بە داهاتێكی كەمتر لە ئاستی هەژاری، كار دەكەن.

ئەنجوومەنێك بۆ دابینكردنی مافی كرێكاران لە كۆمپانیا گەورەكاندا دادەمەزرێت
سەرۆكی لیژنەی كاروباری كۆمەڵایەتیی پەرلەمانی كوردستان، ڕوونیشی كردەوە كە ئەو كێشەیەی لە ئێستادا ڕووبەڕووی دەستگەی بیمەی كۆمەڵایەتی دەبێتەوە، ئەوەیە كە لە كەرتی تایبەتدا خاوەنكار ناوی كرێكارەكان نانووسێت بۆ ئەوەی لە 17%ـی پارەكەی بیمە، 12%ـی پارەكە نەدات، كە ئەمەیش بە كاراكردن و سەربەخۆییكردنی دەستگەی بیمەی كۆمەڵایەتی چارە دەكرێت. هەروەها دەبێت سەندیكاكان كار بكەن بۆ ئەوەی مافی كرێكاران دابین بكەن و گرێبەست بە نووسراو بۆ كرێكاران بكرێت، چونكە هەر كاتێك كرێكار لە دادگەی كرێكاراندا سكاڵای كرد، هیچی بۆ ناكرێت، چونكە هیچ نووسراوێكی نەبووە.”
ئەو هەروەها ڕایشیگەیاند: “چەند میكانیزمێك بۆ سزادانی خاوەنكارەكان هەیە و، لە هەنگاوی داهاتوودا ڕەنگە بتوانین كۆمپانیا گەورەكان ناچار بكەین كە ئەنجوومەنێك هەبێت و نوێنەری كرێكارەكان لەگەڵ خاوەنكارەكە، لە ئەنجوومەنەكەدا هەبێت.”

لە یاسای كاری عێراقیدا بوونی فەرمانبەری گرێبەست شتێكی نایاساییە
(عەبدولسەلام بەرواری)، گوتیشی: “لە یاسای كاری عێراقیدا بوونی فەرمانبەری گرێبەست شتێكی نایاساییە، بەڵام یەك پڕەنسیپ هەیە كە پێویستە حكوومەتی ئێمەیش ڕەچاوی بكات، ئەویش ئەوەیە كە لە وڵاتانی جیهاندا ژمارەی فەرمانبەران جێگیرە و نابێت بگۆڕدرێت، تەنیا ئەگەر دەوڵەت پڕۆژەی چوارساڵی و پێنجساڵی هەبێت كە پێویستی بە فەرمانبەری گرێبەست دەبێت.”

لوقمان مستەفا