کانونی دووەم 22, 2020

بایەخدانی فێستیڤاڵ بە بواری ڕەخنەی شانۆیی

پڕۆسێسی ڕەخنەی شانۆیی کردەیەکی مەعریفیی بەرزە کە گوڕ و برەوێکی ڕاستەقینە بە ھەموو ڕەوتێکی شانۆیی دەدات.

نەخاسمە لە بزاڤی شانۆی کوردیدا، کە ئامادەبوونی ڕەخنەگر یەکێکە لە گرفتەکانی، لەم سۆنگەیەوە بایەخدانی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی شانۆی هەولێر، بە بواری ڕەخنەیی شانۆیی و تەرخانکردنی کۆڕی ڕەخنەیی بۆ نمایشە بەشداربووەکان، ھەوڵێکی جیددییە بۆ کاراکردنی خامەی ڕەخنەیی لە بزاڤە شانۆییەکەماندا.
لە دەستپێكدا ڕەخنەگرێكی شانۆیی كە ساڵانێكە لەسەر جووڵانەوەی شانۆكار دەكات، كە سەدان ڕاپۆرتی ڕەخنەیی دەربارەی خاڵە لاوازەكانی نێو شانۆی كوردی نووسیوە، ئەویش "حەمەسوار عەزیز"ـە و بۆ "هەولێر"دەڵێت: بە دڕێژایی مێژووی شانۆ ڕووبەری ڕەخنە و توێژینەوەی زانستی و مەعریفی بەشێكی گرنگی ئەو كاروانە پڕ هەوراز و نشێوە بووە و، ڕەخنەگر و توێژەرانی شانۆ هاوشانی نووسەر و ئەكتەر و دەرهێنەر و هەموو تەكنیكار و كادیرە هونەرییەكان، ڕۆڵێكی بەرچاو و گرنگیان هەبووە لە دامەزراندنی شانۆ و بەرەوپێشبردنی ڕەوشی شانۆ و بە ئەرشیفكردن و داڕشتنەوەی تیۆر و قوتابخانە و میتۆدی شانۆیی، ڕەخنەگر هەمیشە ئامادەییەكی گەورەی هەبووە لە پڕۆسەی گەشەكردنی نمایش و هاوكارێكی بەردەوامی نووسەر و دەرهێنەر و ئەكتەر و سینۆگرافەر بووە و توانیویەتی ببێتە فاكتەرێك بۆ دروستكردنی پرسیاری تازە و لێكدانەوە و داهێنانی تێكستی تازە لەسەر تێكستی نووسەر و دەرهێنەر و ئەكتەر.
هەر لە چوارچێوەی ئەنجامدانی ئەو ڕاپۆرتە "د. دڵشاد مستەفا" بۆ هەولێر هاتە ئاخاوتن و گوتی: ڕەخنە ئەركی گەورە لە نێو هەر بزافێك، هەر چالاكییەكی ژیاری جێبەجێ دەكات و لانی كەم پێگەی هەر ئەفرێنەرێك لەنێو كایەكەی خۆیدا دیاری دەكات. ڕەخنە وەك كردەیەكی جەوهەری دەتوانێت پرسیاری گرنگ لە دەوری هەر بەرهەمێك بورووژێنێت و گەڕانێكی بەردەوام بێت بۆ هێنانەگۆی ئەوەی هەیە. لە هەندێك دۆخدا بە پرۆسەی گوتنی نەگوتراوەكان دەیناسێنن و هەندێك وا دەبینن كە پرۆسێسی شیكاری و ڕاڤەكردنی ئەو سستمە ئاماژەییە كە نمایشی شانۆیی لەسەر بنیات دەنرێت. هەڵبەتە دەستنیشانكردنی میكانیزمی كاركردنی ڕەخنە لە نێو كایەی هونەرێكی لق و پۆپداری وەك شانۆدا هێند ئاسان نییە، بەڵام مەحاڵیش نیە. بۆیە ئەوەندە بەسە كە ڕەخنە بتوانێك دۆخێكی وەستا و بەگەڕ بخات و لانی كەمی بوێری شكاندنی بێدەنگی لە دەوری بەرهەم هاتووەكان تۆختر بكاتەوە و پانتایی ئازادی بۆ قسەكردن لەسەر هەر كایەیەك فراوانتر بكات.
كۆڕە ڕەخنەییەكان لە فێستڤاڵەكانی ئێمەدا گەر ئامادەباشیەكی تەواوی بۆ بكرێت دەتوانن هێزی بەگەڕخستنی دیالۆگێكی جیددی و دەربارەی بەرهەم و كۆبونیادی ئەو كایەیەی بە بزووتنەوەی شانۆ لە كوردستان ناوی دەبەین.
لە جەنگەی وەرگرتنی ڕاوبۆچوونی كەسایەتیە بەرچاوەكانی بواری شانۆ و ڕەخنەگرانی بە ئەزمووندا، هەولێر ناوێكی بەرچاو دەدوێنێت، كە ئەویش نووسەر و ڕەخنەگر كامەران سوبحانـە و لە لێدوانەكەیدا دەڵێت: بێگومان ئەو دانیشتنە ڕەخنەییانە بایەخێكی ئێجگار گەورەیان هەیە، بە تایبەتیش هونەری كوردی، لەم بوارەدا خەوشێكی زۆری هەیە و بەشێكی زۆر لەو نووسیانەی لە ڕابردوودا لەسەر بەرهەمە شانۆیی و هونەرییەكان نووسراون زیاتر لە ئینشا و داڕشتن دەچن، نەك درووستكردنی دیالۆگ و پرسیاری قورس لەسەر نمایش و پڕۆسەی بەرهەمهێنانی نمایش!. من دەستخۆشی لە بەڕێوەبەرانی فێستیڤاڵەكە دەكەم، كە توانیویانە بەشی دیالۆگ و دانیشتنی ڕەخنەیی بۆ نمایشە شانۆییەكان دانێن، لانیكەم بینەران و هونەرمەندان دەتوانن دیالۆگێكی ڕاشكاوانە بكەن لەسەر بەرهەمە شانۆییەكان و ئەو ڕەگەزانەی بەرهەمی شانۆیی دروست دەكەن. ڕەنگە لە ڕابردوودا، نا ئامادەییەكی گەورە هەبووبێت لەو بوارەدا، هۆكاری سەرەكیشی بۆ ئەوە گەڕاوەتەوە، كەمتر هونەرمەندی كورد توانیوویەتی قسە لەسەر بەرهەمەكانی خۆی بكات، یان دەرفەت هەبێ كەسی دی، بە دیدێكی نوێ و جیاواز قسە لەسەر بەرهەمەكانی بكات، كە دەڵێم جیاواز، دیسان مەبەستمە باس لە زمانێكی تایبەتمەندیی هونەریی بكەم، لەسەر بەرهەمەكان، نەك قسەی باو و دووبارە. من لەم سۆنگەیەوە سەیری دانیشتن و كۆڕە ڕەخنەییەكان دەكەم لەم فێستیڤاڵەدا، لەبەر ئەوەشە بایەخ و كاریگەرییان بەرز دەنرخێنم.
لە دوای ئەوانیشدا هونەرمەندێكی بە ئەزموون، كە كامەران حاجی ئەلیاسـە و ساڵانێكە لە نێو كۆڕی شانۆدا دەبینرێت و ئەویش بۆمان دەدوێ و ڕاشكاوانە ڕاكەی خۆی دەردەبڕێ و دەڵێت: كۆڕی ڕەخنەیی لە دوایی هەرنمایشێكی شانۆیی بەها و گرنگیی خۆیی هەیە، لە فێستیڤاڵەكانیش بەها و گرنگیی زیاتری دەبێت بە مەرجێك شانۆكاری پسپۆڕ ڕەخنەگری شانۆ قسە لەسەر شانۆییەكان بەشێوەیكی ئەكادیمی پڕۆفیشناڵ بكات، بەڵام ئەمە ئەوە ناگەیەنێت كە دەرهێنەران و ئەكتەرەكان نەتوانن بۆچوونی خۆیان دەرببڕن، بەڵام ئەوەی جێی تێڕامانە هەندێ لە شانۆكارانی كورد، ڕەخنە قبووڵ ناكەن، بە تایبەتی ئەگەر ڕەخنەكان بە بۆچوونی دەرهێنەر نەرێنی بێت. با بزانین گرنگی ڕەخنە بۆ كامە لایەن گرنگە؟ بە پلەی یەكەم بۆ دەرهێنەر گرنگە بۆ ئەوەی لایەنی ئەرێنی و نەرێنیی نمایشەكەی خۆی بزانێت بۆ ئەوەی لە داهاتوو سوود لە هەڵەكانی خۆی وەرگرێت لە ڕووی دەرهێنان، نواندن، سینۆگرافیا.
لە دوا دێرەكاندا شانۆكار ڕێباز محەمەد گوتی: شانۆكەی ئێمە لە هەموو كات زیاتر پێویستی بە كۆڕە ڕەخنەییەكان هەیە، كە بە بۆچوونی من لەسەر دوو ئاستە: یەكەم، ناسنامەی شانۆكەمان ناوەڕۆكەكەی دەردەخات. دووەم، هاوكار و یارمەتیدەرە بۆ پێشخستنی تیۆری شانۆییمان دیسان. هەمیش ڕۆڵی دیكەی هەیە لە ڕووی هۆشیاری هونەری و كۆمەڵایەتی، لە هەمان كاتدا بەرزكردنەوەی زمانی گفتوگۆ و دیالۆگ و بەگرنگ تەماشاكردنی تەواوی پڕۆسەی بەرهەمهێنانی شانۆیی و داویین جار دروستكردنی هۆشیاری بینین و دروستكردنی بینەری شانۆ لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت. لە ڕووی تیۆریەوە "ڕەخنە و دانیشیتنە ڕەخنەیەكان" سەر بە سیستمی خوێندنەوەن، واتە، كاتێك ئەم وزەیە بەكار دێت، كە "شیكەرەوە یان ڕەخنەگر"، توانای خوێندنەوەی لە ئاستێكی بەرزدا بێت و بە پێچەوانەشەوە ئەم كردارانە پڕ لە هەڵە و كەموكووڕی دەبێت. لەبەر ئەوەی خوێندنەوە بە مانا فراوانەكەی كەمێك گشتگیر و فرەڕەهەندە و ناكرێت بە دابڕاوی مامەڵەی پێبكەین و دووری بخەینەوە لە تیۆر و قوتابخانە جۆراوجۆرەكانی ڕەخنە و شیكردنەوە و فەلسەفە و ئەدەب و. هتد.

 

سەرهەنگ غەریب

© 2017 Hawler