تشرینی دووەم 12, 2019

یاد و وەفایەك بۆ هونەرمەندی كۆچكردوو "تایەر تۆفیق"

لەبیرەوەریی كۆچی دوایی هونەرمەندی گەل تایەر تۆفیقدا، بە شانازییەوە كەمێك دەوەستین بۆ ئەوەی لاپەڕەی ژیانی هونەری و تایبەتی ئەو بلیمەتە هەڵدەینەوە تا بزانین لە ماوەی ژیانی پڕ لە ئێش و ئازاریدا چ بەخششێكی پێشكەش بە ئێمەی كورد كردوە و چۆن وەك مۆمێك سووتاوە تا تیشك و ڕووناكی بە دەوروبەر ببەخشێت.

تاهیر تۆفیق كێیە؟
ئەگەر لاپەڕەی ژیانی ئەو هونەرمەندە بەرزە هەڵدەینەوە ئینجا دەزانین ئەو هونەرمەندە بلیمەتە ناوی تەواوی تایەر تۆفیق عەبدولڕەحمان حەمەد شێخانییە و ساڵی 1922 لە گەڕەكی بەفری قەندی شارە خنجیلانەكەی كۆیە چاوی بۆ ژیان هەڵهێناوە و، هەر لە تەمەنی منداڵیەوە و ژیانی قوتابخانە دەستی بە گۆرانیگوتن كردوە، وەك خۆی لە بیرەوەریەكانیدا هێمای بۆ كردوە و دەڵێ: تازە هەرزەكار بووم لە دەوروبەری ساڵی 1936 دەستم بە گۆرانی كرد و، بە زۆری شیعرەكانی نالی و كوردی و حاجی قادری كۆیی و بێخود و سافی هیرانی و عەونی و زەكی و دڵدارم لەبەر كردن و بە شێوەی گۆرانی دەمگوتنەوە، لە كۆتاییشدا دەبێ ئەوە بڵێین كە باوكی خاڵە تایەریش كە ناوی تۆفیق عەبدولڕەحمان حەمەد شێخانی بوو كە لە نێو كۆیەدا بە تۆفیقەدرێژ ناسراو بوو هەروەك لێی دەگێڕنەوە ئەویش خاوەن دەنگو سەدایەكی خۆش بوو، بەڵام ساڵی 1958 ئەمیش كۆچی دوایی كرد.

لەبەر گرانییەكە، وازی لە خوێندن هێنا
خاڵە تایەر، بەهۆی سەختی ژیان و گوزەرانییەوە دەستی لە خوێندن هەڵگرتوە لەگەڵ براكانی زاهیر و مەغدید و شەفیق دەستی بە كار و كاسبی كردوە، لە مبارەیەوەش دەڵێ: ساڵی 1942 – 1943 لە گرانییە كوشندەكەی دوای جەنگی دووەمی جیهان كە بەسەر وڵات هات خوێندنم بۆ تەواو نەكرا و دەستم بە كار و كاسبی كرد. ساڵی 1945 چوومە ئێستگەی كوردی بەغدا بەرامبەر دوو دینار و روبعەك گۆرانم دەگوت و ماوەیەكیش كاتب بوم لە ناحیەی سیدەكان.

تاهیر تۆفیق ئەكتەریش بوو
گەلێك هونەرمەند هەن پتر لە بەرهرەیەكیان هەیە، ئەو هونەرمەندە بەرزەش جگە لە گۆرانی گوتن بەهرەی ئەكتەری و تە مسیلكردنی هەبوو، هەر بۆیە بەهۆی هونەرمەندی كۆچكردوو ڕەفیق چالاك بەشداری لە تەمسیل و نواندنیش كردوە، كە یەكێك لە شانۆگەرییەكانی كە لەو كاتە پێشكەشكرا بەناونیشانی (جەژنتان پیرۆز) بوو.

 لە كۆتایی چلەكاندا ژیانی هاوسەریی پێك هێنا
خاڵە تایەری نەمر، ساڵی 1949 ژیانی هاوسەریی لەگەڵ خاتوو حەوا پێك هێنا، جێی ئاماژەیە خاتوو حەوای هاوسەری خاڵە تایەر نموونەی ڕەوشتبەرزی و ڕێكو پێكی بوو و لە ماوەی ژیانی هاوسەرییەكەیاندا زۆر بە خۆشی ژیانیان بەسەر برد تا بە نەخۆشی كۆچی دوایی كرد و ماڵێكی سارد و سڕی بۆ خاڵە تایەر جێهێشت.

شیرین بەهارە و گوڵی سەربەستی، جەماوەرێكی زۆری هەبوو
خاڵە تایەر بەدەم خەم و پەژارە و بۆ سێبووری دڵی خۆی دوای ئەوەی هاوسەرەكەی كۆچی دوایی دەكات بۆ ماوەی ساڵێك لە ماڵی هونەرمەندی خوالێخۆشبوو ڕەسووڵ بێزار گەردی دەمێنێتەوە بۆ ئەوەی ئەو هەموو خەم و پەژارەیەی لە دڵ دەربچێ، خاڵە تایەری نەمر خاوەن دەنگو ئاوازێكی یەكجار بە جۆش و خرۆش بوو بە جۆرێك هەموو كەسێك حەزیان لێ دەكرد بە تایبەتی گۆرانییەكانی شیرین بەهارە و گوڵی سەربەستی كە جەماوەرێكی زۆری هەبوو لەبەر ئەوەی مۆركێكی كوردەواری پڕا و پڕی پێوە دیار بوو هەر بۆیە لەسەردەمی ڕژێمی بەعس ئەستەم بوو خەڵكی ئەو گۆرانیانە بە ئاشكرا گوێبیست بن، چونكە سانسۆرێكی زۆری لەسەر بوو.

گۆرانییەكانی خاڵە تایەر
گۆرانییەكانی خاڵە تایەر بریتی بوون لە شیرین بەهارە و گوڵی سەربەستی و كراس زەردێ و یاری خۆم لێ زیزە و كوردێكم دەوێ و زولفت بەقەتدا و لە مەیدانی بەهارا و چەندانی دیكە بوون كە ئاسان نییە هێما بۆ هەر هەموویان بكەین،دەبێ هێما بۆ ئەوەش بكەین كە خوالێخۆشبوو سادق هەریری تا لە ژیان مابوو یەكێك بوو لەو هونەرمەندە دەنگخۆشانەی كە زۆر بە جوانی لاسایی دەنگی خاڵە تایەری دەكردەوە و لە هەموو ساڵیادەكانی ئامادەبوونی هەبوو، بەڵام بەداخەوە ئەمیش كۆچی دوایی كرد و بە جێی هێشتین.

هونەرمەندێكی نیشتمانپەروەر بوو
ئەو هونەرمەندە، خاوەن كەسایەتیەكی بەرز و بەهێز بوو لە هەمان كات نیشتمان پەروەر بوو باشترین بەڵگەش ئەوەبوو لەسەردەمی ڕژێمی بەعس زۆر هەوڵیان لەگەڵدا كە گۆرانی لەسەر قادسیە بڵێ كەچی ئەو تا بۆی بكرایە خۆی لەو مەسەلەیە لا دەدا و خۆی دەشاردەوە خۆ ئەگەر بەزۆریش تووشی ئەو هەڵوێستە بوایە ئەوا هەر گۆرانیی "شیرین بەهارە"ی دەگوت و هەرگیز تەسلیمی ئەو واقیعە داسەپاوە نەدەبوو.

 كۆچ و لێكدابڕان
بەڵام بە داخ و پەژارەیەكی زۆرەوە خاڵە تایەر رۆژی 20-10-1987 لە تەمەنی 65 ساڵیدا بەهۆی نەخۆشیەوە كۆچی دوایی كرد و، تەرمی پیرۆزی لە ڕێو ڕەسمێكی جەماوەریدا لە گۆڕستانی "غەریبان و شەهیدان" لە تەك گۆڕی عیسمەتی دایكی و شەوكەتی خوشكی بەرامبەر هەیبەت سوڵتان بە خاك سپێردرا.

خاڵە تایەر و شیعری گۆرانییەكانی
 ئەوەی زۆر جێگای سەرنجیشە یەكێك لە گۆرانییەكانی خۆی كە لە شیعری شاعیری كۆچكردووی كۆیە سامی عەوداڵ لە ژێر پەیكەرەدا نەخش كراوە كە دەڵێ: قەلبی من گەر چەشنی لالە بێت و نەوتی تێ بكەن، ئاگری دوژمن بێتە گیانم وەك چرا من پێ بكەن، شەق شەقی كەن گۆشت و ئێسقان یەك بەیەك خوێی تێ بكەن، بێ ترس من دێمە مەیدان حوكمە ئازادیم دەوێ، گەر نەسوتێم و نەخنكێم چۆن هەژارم سەركەوێ.

 

محەمەد سەعید كوردە - هه‌ولێر

© 2017 Hawler