ئەیلول 19, 2019

رەخنەگرە سینەماییەكان دەڵێن: چەند ئەوەندەی گابریل گاریسیا ماركیز داهێنانەكانی خۆی پێشكەش بەجیهانی ئەدەب كردووە، ئەوەندەش خزمەتی هونەری سینەمای كردووە، خەڵكێكی زۆر لە دنیادا هەوادار و ئاشقی بەرهەمەكانی ئەون، ئەوەندەش لەوانەی بەكەفوكۆڵەوە شەیدای بینینی ئەو فیلمانەن كە لە رۆمانەكانی ئەو وەرگیراون، یاخود ئەو سیناریۆیانەی ماركیز نووسیویەتی.                     
                                     
 ئەوەتا ژمارەی ئەو فیلمانە ئێجگار زۆرن، كە گەورەترین دەرهێنەرە سینەماكارەكان كاریان لەسەر كردووە، جگە لەوەش ئەو كاتەی كەماركیز بەرپرسی ئەكادیمییای سینەما بووە لەكوبا، زۆر سیناریۆی بەتایبەت بۆ سینەما نووسیوە، هیچ پەیوەندییەكیان بە رۆمانەكانیەووە نەبووە، وێڕای ئەو سیناریۆیانەی لە مەكسیك دەینووسین، بۆیە ئەمڕۆكە فیلمێكی زۆر هەن ناوی ماركیزییان بەسەرەوەیە، چ ئەوانەی لە رۆمانەكانییەوە وەرگیراون، چ ئەوانەی، خۆی وەك سیناریۆ نووسیویەتی.              
رۆمانی(خۆشەوستی لە زەمەنی كولێرادا) یەكەم فیلم نیە كارەكانی ماركیزەوە وەرگیرابن، بەڵكو پێش ئەو فیلمی (ئاریندیرای كێوی) هەبوو كەساڵی 1983 لەلایەن دەرهێنەری بەرازیلی(رای جویرا) بەرهەم هاتووە، لە هەمان ساڵیشدا دەرهێنەری ناسراوی ئیتاڵی(فرانسیسكۆ) رۆمانی (رووداوی مردنێكی راگەیاندراو)ی دەرهێناوە، كە هەردوو ئەكتەری جیهانیی (ئەفیریت و ئارنیللا) رۆڵی پاڵەوانییەتییان تیادا بینییووە، هەروەها رۆمانی (كۆلۆنێل شتێكی نیە بۆ نووسین) ساڵی 1999 لەلایەن دەرهێنەری مەكسیكی (ئارتۆرۆ ریمبیستین) كرایە فیلمێكی سینەمایی، كە لە نواندنی (فرناندۆ لوجان و سەلما حایك) بوو، دواتر فیلمێكی دیكەی بەناوبانگی شاكارەكانی ماركیز كە ساڵی 2004 بەرهەم هاتووە فیلمی (لە كاتژمێری پەشێوی)دا بوو كە لەلایەن دەرهێنەری بەرازیلی (رای جویرا) دەرهێندراوە .
رەخنەگرە سینەماییەكان دەڵێن چەند ئەوەندەی ماركیز دەستڕۆیشتوو بووە لە نووسینی رۆماندا، ئەوەندەش توانستی نووسینی سیناریۆی هەبووە، لەچەندین ئەزموونیشدا ئەو راستییە ئاشكرا بووە، ئەمەیە وای كردووە ماركیز لە رۆمانەكانیدا زەمینە خۆش بكات بۆ دروستكردنی وێنەی سینەمایی.
 ئەو لێك نزیكییە لەنێوان رۆمان و سیناریۆی وێنەیی وای كردووە كە ئەو فیلمانەی لە رۆمانەكانی ماركیز بەرهەم هێندراون ببن بەخاوەنی زۆرترین داهات، وەك رۆمانەكانی بوون بەخاوەنی زۆرترین خوێنەر لە جیهاندا، ئەم دووباڵیە لەنێوان ئەدەب و هونەردا وای كردووە هەوادارانی ماركیز ببن بەدوو ئەوەندەی خۆیان لەهەموو جیهاندا.
فیلمی (خۆشەویستی لە زەمەنی كولێرادا) ئەگەرچی رۆمانەكەی بەزمانی ئیسپانی نووسراوە، بەڵام فیلمەكە پشتی بەدەقە ئینگلیزییە وەرگێڕاوەكە بەستووە، هەروا رۆمانی (یادی سۆزانییە خەمبارەكان) كە لەلایەن دەرهێنەری دانیماركی (هۆنگ كاسلن) كراوەتە فیلم بە هەمان ئاستی فیلمەكانی تر، سەركەوتنێكی بەرچاوی بەدەست هێناوە. فیلمەكە باسی خۆشەویستیی پیرەمێردێكی رۆژنامەنووس دەكات لەگەڵ كیژۆڵەیەكی چواردە ساڵی، ئەو فیلمە لەخولی پانزەهەمینی فیستیڤاڵی ئیسپانیا نمایش كرا، كە تێیدا ئەكتەری ناسراوی فرەنسی(جیرالد شاپلن) رۆڵی پاڵەوانییەتی تێدا بینی.
ئەم فیلمە دوای وەرگرتنی رەزامەندیی بنەماڵەی ماركیز لەلایەن (كارلسن و جان كلود) سیناریۆكەی بۆ نووسرا و بۆ سینەما ئامادە كرا، سیناریۆكە لەرەسەندا بەزمانی دانیماركی بوو، دواتر وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی فرەنسی و ئینگلیزی و ئیسپانی، وێنەكانی لە ویلایەتی (كامبتشی) خوارووی مەكسیك گیراوە .
دوای ئەو سەركەوتنەی كە فیلمی (لەمەڕ خۆشەویستی و ئەهریمەنەكانی تر) و سەرنج راكێشانی خەڵكی و رەخنەگران، لەفیستیڤاڵی نێو دەوڵەتی (كارتا خیتادی ئەندیاسی) جارێكی دیكە فیلمەكە لەكۆلۆمبیا نمایش كرایەوە، فیلمەكە باس لەروداوێك دەكات لە سەدەی هەژدەهەم، كاتێ منداڵێكی تەمەن 13 ساڵی بە ناو(سیدبا ماریا) لەچینی نەجیب زادەكان دووچاری ڤایرۆسی نەخۆشی گازە سەگ دەبێت، لەو كاتەدا مەزەندەی ئەوەی بۆ دەكەن كەبەپێی داب و نەریتە كۆنەكان دەستی جنۆكەی لەسەرە، دواتر راهیبەیەكی ئیسپانی گیانی منداڵەكە لەو خەتەرناكییە رزگار دەكات .
كلارا ماریا – بەرهەم هێننەری فیلمەكە، دەربارەی ئەم فیلمە دەڵێت: رەخنە گرەكان وای بۆ دەچن كەتا ئێستا ئەم فیلمە باشترین فیلمێك بووە لەو فیلمانەی لەرۆمانەكانی گەورە نووسەری كۆلۆمبی گابریل گاریسیا ماركیز ئەنجام درابێت، بۆیە ئاواتەخوازین فیلمەكە سەركەوتنی گەورەتر بەدەست بێنێت، بێگومان ئەوەی رۆمانەكەی خوێندبێتەوە، ئەوە دەزانێت كەفیلمەكە هەموو توێژەكانی كۆمەڵگا ناگرێتەوە، بەڵكو ئەوانە دەكەونە ژێر كاریگەریی فیلمەكە كە كەوتوونە داوی خۆشەویستییەوە.
ئەم فیلمە 2.2 ملیۆن دۆلاری تێ چووە، چوارەم بەرهەمی سینەمایی بووە كە لە شاكارەكانی ماركیزەوە كرابن بە فیلم .
بەرلەوەی ماركیز دەرگا بەرووی بەرهەمهێنەرەكانی سینەما بكاتەوە بۆ بەفیلم كردنی رۆمانەكانی، ترسێكی زۆری هەبوو كەسینەما دەستی بەسەر رۆمانەكانیدا نەشكێ و ئەو فیلمانە ببن بە مایەی بەها شكاندنی رۆمانەكانی، كە ئەو زۆر بە پیرۆزییەوە هەڵسوكەوتی لەگەڵدا دەكردن، بۆیە بۆ ماوەیەكی ئیجگار زۆر رەزامەند نەبوو لەم بارەیەوە، بەڵام دواتر دوای بەڵێن وەرگرتن لە بەرهەم هێنەرەكان كە بتوانن وەك پێویست بەرجەستەی كارەكانی بكەن، ئینجا ئەو دەرگایەی خستە سەرپشت بۆهەندێ لەو بەرهەمهێنەرانە.
ئەو رەواجەی فیلمەكانی ماركیز لەجیهانیی سینەمادا بەدەستی هێنا، وای لەزانكۆی ماجدالینا كۆلۆمبی كرد، دكتۆرای فەخری لە بواری سینەمادا بە ماركیز ببەخشێت .
ماركیز ئەگەرچی لەدەسپێكدا رێگر بووە لە بەفیلمكردنی كارەكانی بەڵام ئەو خۆی ئاوێتەبوونێكی زۆری هەبوو لەگەڵ سینەما، چونكە ئەوخۆی یەكێكك بوو لەدامەزرێنەرانی فیستیڤاڵی هاڤانای سینەمایی و دامەزرێنەری سینەمای نوێ لە ئەمریكای لاتینی .
بەگشتی گرنگترین سیناریۆكانی ماركیز بریتی بووون لە:
گەڵا وەریوەكان 1955
شتێ نیە كۆلۆنیل بینووسێت 1961
لەكاتژمێرێكی پڕ لە پەژارەییدا – 1962
سەد ساڵ لە گۆشەگیریدا – 1967
پایزی بەتریك – 1975
رووداوی مردنێكی راگەیاندراو – 1981
خۆشەویستی لەزەمەنی كولێرادا – 1985
دەربارەی خۆشەویستی و ئەهریمەنەكانی تر 1994
یادی سۆزانییە خەمبارەكان – 2004
 بەقسەی رەخنەگرە سینەماییە جیهانییەكان، فیلمی خۆشەویستی لەزەمەنی كولێراددا دیارترین و بەرچاوترین ئەو فیلمانەن كە لە رۆمانەكانی ماركیز وەرگیرابن، فیلمەكە لە لایەن دەرهێنەر مایك نۆبل دەرهێندراوە، ئەكتەرانی وەك(خافییر باردم و بننجامین برات جیۆڤانا میزو گیور) رۆڵی تێدا دەبینن، ساڵی 2007 بەرهەم هاتووە، 50 ملیۆن دۆلاری تێ چووە .
ستایندۆف ـ ی بەرهەمهێنەر بۆماوەی سێ ساڵ هەوڵی لەگەڵ ماركیز داوە بۆ رازی بووون، تا رۆمانەكە بكرێتە فیلم، روداوەكانی ئەم فیلمە لەسەر زێ ی ماگدالینای وڵاتی كۆلۆمبیا وێنەی گیراوە، باس لەسەردەمی دوای كولێرا دەكات .
بۆ یەكمجار بووە هۆلیۆد كار لەسەر رۆمانەكانی ماركیز بكات، گۆڤاری كولۆمبی (رینستاسیمان) دەڵێت: كاتێ (ستایندۆف) لەمەكسیك فیلمەكەی نمایش كرد، ماركیز خۆی ئامادەی نمایشەكە بوو، دوای كۆتایی هاتنی نمایشەكە بە روخسارێكی پڕ لە زەردەخە سێ جار لە سەر یەك گوتی: براڤۆ . براڤۆ . براڤۆ

 

حەیدەر عەبدولڕەحمان

© 2017 Hawler