نیسان 07, 2020

زۆرترین بینراو فه‌رهه‌نگ

Error: No articles to display

هەستم کرد کارێکی بچووکم پێشکەش بە نەتەوە‌كه‌م

لوقمان مستەفا - هه‌ولێر

 

سادق رواندزی، لە دیمانەیەكی رۆژنامەی "هەولێر"ـدا، دەڵێت: "له‌ كۆتایی هه‌شتاكاندا میتۆدی خوێندن له‌ ناوه‌نده‌كانی خوێندن كرا به‌ عه‌ره‌بی تاره‌ده‌یه‌ك كێشه‌ بۆ ئێمه‌مانان دروست بوو، بۆیه‌ له‌وكاته‌وه‌ بیرم له‌وه‌ كردوه‌ قاموسێكی عه‌ره‌بی بۆ كوردی دابنێم هه‌ربۆیه‌ وه‌كو پرۆژیه‌كی گرنگ زۆر به‌ وردی كارم له‌سه‌ر كرد، سه‌ره‌تا له‌ هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی (فه‌رهه‌نگی مهاباد) له‌ كوردی – عه‌رەبی بۆ عه‌ره‌بی - كوردی هه‌روه‌ها گوتی: نابێ رۆڵی مامۆستای زمانه‌وان (جه‌لال زه‌نگابادی) له‌بیر بكرێت كه ‌هاوكار و پاڵپشتی من بوو.

بیرۆكەی ئەو فەرهەنگەت بۆ چ كاتێك دەگەڕێتەوە؟
هێشتا لە قۆناغەکانی دواناوەندی خوێندنمدا بووم، زۆر جار پێویستیم بە وشەیەکی عەرەبی دەبوو کە ماناکەی بە کوردی بزانم، بەڵام ئەوکات هیچ فەرهەنگێک نەبوو تا بتوانم سوودی لێ وەربگرم، کە فەرهەنگەکە عەرەبی كوردی بێت؛ بۆیە بیرم لەوە کردەوە شتێک بکەم ئەگەر سادەش بێت، بەڵام جێگای خۆی بگرێ؛  ئیتر سەرەتا دەستم کرد بە هەڵگێڕانەوەی (فەرهەنگی مهاباد) وەک هەنگاوی یەکەم لە(کوردی عەرەبی)یەوە بۆ(عەرەبی-کوردی) دانەری ئەم فەرهەنگە زانای گەورەی کورد (گیوی موکریانی)یە.

  نووسینی فەرهەنگ چ جیاوازییەكی لەگەڵ چیرۆك و شیعر هەیە؟
 فەرهەنگنووسی لە ڕۆژی دەستپێکردنی تا ڕۆژی چاپکردنی وەک قۆناغەکانی ژانی منداڵبوونە، تەنها فەرهەنگنووس دەزانێ چۆن لەدایک دەبێت. بەرپرسیاریەتیی نووسینی فەرهەنگ وەکو رۆمان و چیرۆک و شیعر نیە کە ماناکەی لەدڵی نووسەردا بێت، فەرهەنگ نووسین بە دانانی خاڵێک و دانەنانی ئەم خاڵە نووسەرەکە تووشی بەرپرسیاریەتیەکی گەورەی مێژوویی دەبێت، هەروەها پەیدابوونی تەکنۆلۆجیا وای کرد کارەکانم زۆر خێراتر بڕوات و هەنگاوەکانی درێژتر کرد بۆ بەچاپگەیاندن.

چەند ساڵە خەریكی ئەو فەرهەنگەی؟
سێ چارەگی کارەکەم تەواو کردبوو، بەڵام هەنگاوی هەرە گرنگ ئەوە بوو- کەسێکی شارەزا بدۆزمەوە تاکو پێیدا بچێتەوە، دواجار  لە سایەی سەری ( نەوزەت دهۆکی)ـیەوە توانیم بگەمە زانای زمانەوان و شارەزای عەرەبی و کوردی و فەرهەنگساز مامۆستا ( جەلال زەنگابادی)، کە زۆر لەگەڵم ماندوو بوو و شەوی خستە سەر ڕۆژ و نزیکەی سێ ساڵ بۆم پێداچووەوە و پشتڕاستی کردمەوە، کەوا ئێستا ئەو فەرهەنگە ئەوەیە وا کەوتە بەردەست خوێندەوارانی خۆشەویست. بەکورتی بەسەر یەکەوە نزیکەی(٣٠ ساڵ)ە خەریکی ئەم فەرهەنگەم و دواجار هیوادارم لەم ڕووەوە خزمەتێکم بە میللەتەکەم کردبێ.
بەچاپگەیاندنی ئەم فەرهەنگە بارێکی قورسی لەسەر شانم لاداوە؛ هەستم کرد کە کارێکی ئەگەر گەورەش نەبێ بچووکم پێشکەش بە نەتەوەکەم کردوە، کار و شەونخوونی و ماندووبوونم بە فیڕۆ نەچوو و بەری دەستی خۆمم دیت. فه‌رهه‌نگی (سادق) به‌ (853)لاپه‌ڕه‌، له‌ خانه‌ی "روائع الكتب" له‌ وڵاتی توركیا له‌ شاری ئیسته‌نبۆڵ چاپ كراوه‌، كاری دیزاینی به‌رگ له‌لایه‌ن (حامد سه‌قزی) بۆ كراوه‌ له‌ رووی هونه‌ریشه‌وه‌، خاوه‌نی چاپخانه‌ی (شه‌هاب) له‌ هه‌ولێر هاوكاریی به‌ چاپ گه‌یاندنی قاموسه‌كه‌ی كردووه‌.
 هیچ هاوكاری كرایت بۆ بە چاپگەیاندنی ئەو فەرهەنگە؟
هەوڵی زۆرم دا وەکو مێژوو لایەنێک خۆی بکاتە خاوەنی ئەم فەرهەنگە و هاوکاریم بکات لەچاپ کرن، بەڵام دەرگاکانیان درەنگ دەکردەوە و زوو دایان دەخست بەداخەوە. تا ئەمڕۆش شوێنە تایبەتمەند و ئەکادیمیا و یەکێتیی نووسەران و کەسێکی تر تەنها سوپاسنامەیەکیشیان بۆ نەنووسیم، کە شتێکی چاوەڕواننەکراو بوو، بۆ کاری زۆر کەم، شتی گەورە دەکەن و، بۆ کاری گەورەش شتێکی کەمیش ناکەن.
پڕۆژەی ترت بەدەستەوەیە؟
ئێستاش وا دەستم کردووە بە پێداچوونەوە بۆ چاپی دووەم دەبێ بیڕازێنمەوە و شتی تری لێ زیاد بکەم، بەتایبەتیش لەسەر شێوەزاری بادینی شتێکی لێ زیاد بکەم. پرۆژه‌یه‌كی ترم سه‌باره‌ت زاراوه‌ی ناوچه‌ی رواندز له‌به‌رده‌ستدایه،‌ چونكه‌ له‌م ناوچه‌یه‌دا تاراده‌یه‌ جیاوازیی نێر  و مێ له‌ به‌كارهێنانی وشه‌كاندا هه‌یه‌، وه‌كو زمانی عه‌ربی، هیوادارم ئه‌م پرۆژه‌م به‌زووترین كات بگاتە ئاكام. شایانی باسە، ئەم فەرهەنگە پێشکەش کراوە (بە گیانی فەرهەنگسازان و ئەدیبانی کورد و هه‌موو ئەوانەی هەوڵیان داوە زمانی دێرین و شیرینی کوردیمان بە درێژایی مێژوو لە ئێستاو ئایندەدا لە ژینۆساید بپاریزن. بۆ ئەو ئەدیبانەی لە پێناو چەسپاندنی برایەتی لەگەڵ گەلی کورد تێدەکۆشن) .فەرهەنگە کە بە دوو پێشەکیی کورت مامۆستایان(سادق ڕواندزی) بەکوردی و مامۆستا (جەلال زەنگابادی) بە عەرەبی، هەندێک دەردەدڵ و تێبینیەوە ناسێنراوە.

© 2017 Hawler