شوبات 19, 2020

توێژەری كۆمەڵایەتی لە پرۆسەی پێگەیاندنی پەروەردەییدا

توێژەری كۆمەڵایەتی یەكێكە لەو توێژە گرنگانەی كۆمەڵگە كە دەتوانێ ڕۆڵی ئاشكرا و ڕوون لەهەموو كایە كۆمەڵایەتییەكان ببینێت، بەتایبەتی لە كێشەو گرفتە كۆمەڵایەتی و خێزانیەكان كە ئەمڕۆ زۆرینەی تاكی كۆمەڵگەی كوردی تێیكەوتووە، ڕۆڵی توێژ لە سێ بوار و وەزارەتی گرنگ بەرچاو دەكەوێ، لە بواری پەروەردە و بواری دادی و بواری كاروباری كۆمەڵایەتی، هەر شوێنە و بوارێكیش كێشە و تایبەتمەندی خۆی هەیە، بۆ نموونە ئەو توێژەرە كۆمەڵایەتییەی لە وەزارەتی داد كار دەكات، زیاتر كار لەسەر ئەو كەیسانه دەكات كە پەیوەستە گیروگرفتی هاوسەرگیری و جیابوونەوە و كێشەی ژن و مێردو منداڵ و بواری ماف و ئەركەكان بۆ جێگیركردن و دیاریكردنی دادپەروەری كۆمەڵایەتی، هەروەها ئەو توێژەرانەی لە وەزارەتی كارو كاروباری كۆمەڵایەتی كار دەكەن، زیاتر كار بۆ ئەو چین توێژانە دەكەن كە ڕووبەڕووی گرفتی دەرووونی یان جەستەیی بوونەتەوە، وەك ئەو كەسانەی خاوەن پێداویستی تایبەت و كەمئەندام و پیرو پەككەوتەو ئەو منداڵانەی بێ لانە و بێ سەرپەرشت ماونەتەوە، بەڵام ئەوەی ئێمە مەبەستمانە لەبارەیەوە بدوێین، ڕۆڵی توێژەرانی كۆمەڵایەتییە لە بواری پەروەردەو فێركردن، هەر لە باخچەی ساوایانەوە تا قوتابخانە بنەڕەتی و ئامادەییە حكومی و ئەهلییەكان كار دەكەن، بە شێوەیەكی ڕوونتر لە دەزگا پەروەردەییەكان، دەتوانین بڵێین ڕۆڵێكی گرنگ و كاریگەرتر دەبینن لە پرۆسەی پەروەردە و فێركردندا، ئەمە جگە لە دیاریكردنی ڕێوشوێنی دیاركراو بۆ چارەسەری ئەم كێشەو گرفتانەی مرۆڤ لەم قۆناغە جۆربەجۆرانەی تەمەنی تووشیان دەبێت، ناكرێ ڕۆڵی ئەم توێژە پشتگوێ بخرێ و بەهەند وەرنەگیرێ، بەتایبەتی لە قوتابخانە بنەڕەتی و ئامادەییەكان، بەڵام بەشێوەیەكی كاریگەرتر لە قوتابخانە بنەڕەتییەكان، بەهۆی ئەو قۆناغە هەستیارو گۆڕانكارییە دەروونی و كۆمەڵایەتی و فسیۆلۆژیانەی بەسەر جەستەو باری دەروونیان گوزەر دەكا. بەڵام پێویستە توێژەر كەسایەتییەكی هێمن و ئارامگرو بەسەلیقە و باوەڕ پێكراو و بەتوانای هەبێ، بۆیە كاراكردنی ڕۆڵیان لە ڕێگەی چەند خاڵێكەوە دەبێت:
1. دانانی پلانێكی تۆكمە و ڕێوشوێنی كاریگەر لەلایەن خودی ئەو توێژەرانەی لەم قۆناغانە‌ی پرۆسەی پەروەردە و فێركردن كار دەكەن، ڕۆژانە و هەفتانە و مانگانە پلانی تایبەت بە خۆیان هەبێ، نهێنی كەیسەكان لای خۆی بپارێزی و كەسانی دیكەی نەخاتە ناو ئەم گرفتانەی قوتابیەك لەگەلأ هاوڕێیەكی یاخود لەگەلأ مامۆستا یان دەستەی كارگێڕی یان خێزانەكەی هەیەتی.
2. پشتگیریكردن و ڕەخساندنی دەرفەتی زیاتر لەلایەن بەڕێوەبەری قوتابخانەكان، ئەویش لە ڕێگەی دابینكردنی ژووری تایبەت و ڕێگری نەكردن و دەست نەخستنە ناو كاروباری توێژەرەكان، ئەمە جگە لەوەی نابێ توێژەر بە چاوی فەرمانبەری وەكو نووسەر بۆ كاری تۆماری بواری كارگێڕی و پڕكردنەوەی ئەو وانانەی بەتاڵن و مامۆستا نەهاتووە یان شاغیرن سەیر بكرێ.
3. كاراكردنی ڕۆڵی بەڕێوەبەرایەتی توێژەرانی كۆمەڵایەتی و دەروونی لە بەڕێوەبەرایەتی گشتی پلاندانانی پەروەردەیی كە زیاتر لە حەوت ساڵە واتە لەساڵی(2008)ەوە بێ بەڕێوەبەرە و بە وەكالەت لەلایەن مامۆستایەكی بەڕێز بەڕێوە دەچێت، بەهۆی كاری دیكەی لە بەڕێوەبەرایەكی دیكەوە هەفتەی ڕۆژێك دەوامی تێدا دەكا و ئەمەش وایكردووە كاری ئەم بەڕێوەبەرایەتییە بە شێوەیەكی ئاسایی و پێویست بەڕێوە نەچێت، چونكە پێویستی بە كەسێكە بەردەوام ئاگاداری كێشەو گرفتەكانی توێژەران بێت و كار بۆ باشتركردنی كاری توێژەرانەوە بكات، كەچی بەداخەوە لەلایەن وەزارەتی پەروەردەوە تا ئێستا كەسێك بۆ ئەو پۆستە هەستیارە دیاری نەكراوە.
4. پێویستە سەرپەرشتیاری ساڵانە دووجار و سێ جار سەردانی توێژەر بكاو ڕێنمایی و زانیاری بە توێژەر بدات و خۆی پێ بناسێنێ بۆ ئەوەی لەكاتی دروستبوون و سەرهەڵدانی كێشەو گرفتێك پەیوەندی بە سەرپەشتیارەكەوە بكات.
5. كاراكردن و چالاكتر كردنی ڕۆڵی سەرپەرشتیارانی كۆمەڵایەتی بە تایبەتی زیاتركردنی ژمارەی سەرپەرشتیاران لە شارەكانی كوردستان، چونكە ئەو ڕێژە زۆرەی توێژەران لە قوتابخانەكان پێویستی بە ژمارەیەكی زیاتری سەرپەرشتیار هەیە تا بتوانن سەردانی توێژەران بكەن، لە كەموكورتی و كاری توێژەران ئاگادار بن. كە وەك ڕوون و ئاشكرایە ژمارەی سەرپەرشتیاران لە ژمارەی پەنجەی دەست تێپەڕ ناكەن.
6. لێك جیاكردنەوەی كاری سەرپەرشتیارانی كۆمەڵایەتی كە تایبەتە بە بابەتەكانی كۆمەڵایەتییەكانی وەكو مێژوو و جوگرافیاو ئابووری و فەلسەفە و كۆمەڵناسی و جینۆسایدی گەلی كورد، هیچ پەیوەندەی بەكاری توێژەرانەوە نییە ڕێگە نەدرێت ئەوان كاری سەرپەرشتیكردن و بەدواداچوون بۆ كاری توێژەران بكەن.
7. كردنەوەی خولی تایبەت بە توێژەرانی كۆمەڵایەتی و دەروونی بە بەردەوامی لە ڕێگەی یەكەی سەرپەرشتیاری پەروەردەیی و كۆمەڵەی كۆمەڵناسانی كوردستان و بەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی پارێزگاكان، هێنانی كەسانی پسپۆرو شارەزا لە دەرەوەو ناوەوە بۆ ڕاهێنان و مەشق پێكردنی توێژەران لەسەر ڕووبەڕووبوونەوەی كێشەی منداڵان و كێشەی هەرزەكاران بە هەردوو ڕەگەزی كچ و كوڕ، بۆ پەیداكردنی شارەزایی زیاتر لە چۆنیەتی چارەسەركردنی كێشەی قوتابی و خوێندكار لەناوەندەكانی خوێندن و لە بەهێزكردنی پردی نێوان خێزان و قوتابخانەدا.

 

عوبێد خدر - هه‌ولێر

© 2017 Hawler