ئاب 15, 2020

ئەگەر كەسیشمان نەبێ خۆ خوامان هەیە

فەیسەڵ دەباغ

 

ئەمریكا نە دۆستی هەیە نە برادەر، لە سیاسەتدا تەنها حیساب بۆ بەرژەوەندییەكانی خۆی دەكات، بەمەش هەڵەكانی پێشووی خۆی دووبارە دەكاتەوە كە لە بەرژەوەندی ئەودا نییە .
ئەمریكا پشتی لە كوردی عیراق كرد لە كاتێكدا بە هێزترین لاگیر و هاوپەیمانی ئەو بوو .
پشتی تێكردن چونكە پێی وابوو بەرژەوەندییەكانی زیاتر لەگەڵ عێراقدایە و دەتوانێ بە هۆی هەندێ كەسانەوە ئەو وڵاتە لە بڕیار و دەسەڵاتی ئێران دوور بخاتەوە، بە بێ ئەوەی ئاگاداری ئەو راستییە بێ كە دوور خستنەوەی بەغدا لە دەسەڵاتی ئێران وەك ئەوە وایە ماسییەك لە ئاو دوور بخەیتەوە.
ئەگەر سیاسەت لەلای ئەمریكا تەنها بەرژەوەندی بێ، خۆ دەبێ ئەو وڵاتەش بەرگری لەو بەرژەوەندییانەی خۆی بكات و هاوپەیمانانی بپارێزی كە بە هۆیانەوە توانیویەتی جێپێی خۆی قایم بكات جا لە سوریا بێ یان لە عیراق، بەڵام بەداخەوە لە یەكەم تاقیكرنەوەدا ئەو دۆست و هاوپەیمانە دەرنەچوو كە ڕابینینی بۆ دەكرا، هەم پشتی لە كوردی عیراق كرد و هەمیش لە كوردی سوریا .
ئەوەی ئێستا لە عەفرین روو دەدات پێشێلكردنێكی دیكەی ئەمریكا بوو لە كورد. هەر چۆن پشتی لە كوردی عیراق كرد و پشتگیری لە هێرشەكەی بەغدا و پاسدارانی ئێران كرد، ئەوهاش ئەمرۆ چاوپۆشی لە هێرشە ناڕەوایەكەی توركیا دەكات دژ بە كوردی سوریا، بە بێ ئەوەی رەچاوی ئەو هەموو قوربانیانەی كورد بكات لە شەڕی داعشدا .
لێدوانەكانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا سەبارەت بە هێرشەكەی توركیا بەراستی جێی شەرمەزارییە و دووبارەكردنەوەی ئەو دەستەواژانەن كە پاش رووداوەكانی 16 ی ئۆكتۆبەر دەگوتران (داوا لەهەردوو لا دەكەین دان بە خۆیاندا بگرن و رووی چەكەكانیان رووەو داعش بكەن) .
یان (ئێمە نیگەرانی خۆمان لەم هێرشە دەردەبڕین و هیوادارین سنووردار بێ).
لای هەموو كەس ئاشكرایە ئەمریكا هۆكاری سەرەكی ئەو شەڕەی عەفرینە، كە چی بێدەنگی هەڵبژارد و تا ئێستاش هیچ هەڵوێستێكی روونی نەنواندووە .
راستە كوردی سوریا رۆڵێكی بەرچاویان هەبوو لە تێكشكاندنی داعش و بەرەی نوسرە كە پێشتر توركیا پشتگیری دەكردن و شكستهێنانی هەوڵەكانی ئەو وڵاتە بە لە ناوبردنی كانتۆنەكانیان، ئیتر توركیا بڕیاریدا بە هۆی سوپای ئازادەوە كە ئەمڕۆ لە ئەندامانی قاعیدە و ئەندامانی كۆنی داعش پێكهاتووە پەلاماری كوردی سوریا بدات .
بەڵێ پاش بڕیاردانی ئەمریكا بە دروستكرنی هێزێكی سەر سنوور كە لە 30 هەزار چەكدار پێكبێت، توركیا بۆ شكستهێنانی ئەو بڕیارە دەستی بەو شەڕە كرد، ئەمە بێجگە لە بوونی ساد و سەودایەك لە نێوان روسیا و توركیا بە رادەستكردنی ئەدلب بە سوپای سوریا لە بەرامبەر داگیركرنی عەفرین لە لایەن توركیاوە .
ئەم هەڵویستەی روسیاش وەك بە تۆڵە سەندنەوەیەك دادەنرێ لە كوردی سوریا كاتێ داوای لێكرا رازی بێ بەگەرانەوەی سوپای سوریا بۆ عەفرین، بەڵام كوردی سوریا ئەم داوایەی رەتكردەوە و ئیتر ئەو ساد و سەودایە لەگەڵ توركیا هاتە ئاراوە و بە هەر دوولاش كوردیان خستە بەردەم دوو ئاگر، لە باكوورەوە توركیا و لە باشوریشەوە سوپای سوریا .
توركیا دەڵێ ئەم هێرشەی بە رەزامەندی روسیا و بە ئاگاداری پێشوەختی ئەمریكا ئەنجام دەدرێ، كە ئەمەش راستە، چونكە وەزیری بەرگری ئەمریكا لە لێدوانێكیدا دان بەو راستیەی ناو رایگەیاند كە وڵاتەكەی لەو هێرشە ئاگادار كراوەتەوە.!
بە هەر حاڵ ئەوەی لە كوردستانی عیراق روویدا و ئەوەی ئەمرۆ لە رۆژئاوا، بەتایبەتی لە عەفرین روو دەدات پێویستە ببنە پەند كە لەمەو دوا نابێ كورد بڕوا بە هیچ وڵاتێكی بیانی بكات و پشتیشی تەنها بە خوا و ئیرادە و چیاكانی خۆیەوە ببەستێ .
ئەمرۆ رۆژی ئەوە نییە لایەنێك تانە لە لایەنێكی دیكە بدات، رۆژی ئەوەش نییە بڵێین كێ راست بوو و كێ هەڵە. گرنگ ئەوەیە وەكو گەل و نەتەوە یەكڕیزی خۆمان بپارێزین و بە یەك دەنگ و بە یەك ڕەنگ دژی هێرشە داگیركارییەكەی توركیا بوەستین و نەهێڵین ئەو ناپاكیەی كە لە كەركوك رووی دا لە عەفرینیش روو بدات، چونكە لە ئەنجامدا تەنها زەرەرمەند هەر كورد دەبێ .
هێرشەكەی توركیا دژ بە ڕەوتێكی سیاسی نییە، بەڵكو دژ بە كوردە، سەرۆككۆمار و سەرۆك وەزیران چەندین جار جەختیان لەوە كردۆتەوە كە بە هەر نرخێك بێ رێگە بە دروستبوونی هەرێمێكی كوردی لە سوریا نادەن ئەو هێرشەشیان بۆ سەر عەفرین بۆ ئەوەیە كورد نەگاتە سەر دەریای ناوەڕاست.
بەداخەوە لە كۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی كە تایبەت بوو بە تاوتوێكردنی پرسی عەفرین، نوێنەری ئەمریكا لەو ئەنجومەنە ئامادە نەبوو، كە ئەمەش ئاماژەیە كە ئەو وڵاتە نایەوێ خۆی لە قەرەی توركیا بدات و سەرۆكی ناتۆش دەڵێ :( توركیا مافی خۆیەتی بەرگری لە خۆی بكات، بەڵام بە شێوەیەكی دیراسەكراو).
پرسیاری من لە سەرۆكی ناتۆ ئەوەیە: ئایا كوردی سوریا چ هێرشێكی دژ بە توركیا ئەنجام داوە تا ئەو بێ و بڵێ ئەو وڵاتە مافی خۆیەتی بەرگری لە خۆی بكات .؟! بەراستی ئەمە عەیبەیەكی گەورەیە .
ئەمریكا دەڵێ ( ئێمە لە نیگەرانی توركیا تێدەگەین و پەكەكەش رێكخراوێكی تیرۆریستییە).
توركیاش دەڵێ ( پەیەدە بەشێكە لە پەكەكە كە ئەمریكا بە رێكخراوێكی تیرۆریستی دادەنێ).
باشە ئەگەر پەیەدە بەشێك بێ لە پەكەكە و پەكەكەش ڕێكخراوێكی تیرۆریست بێ، ئەی ئەمریكا چۆن پڕ چەكی كرد و ئەو هەموو شەڕەی پێكرد لە دژی داعش.؟!
ئەگەر ئەمریكا روسیا تۆزێ ئەخلاقیەتی سیاسییان هەبوایە نە یەكەمیان وا بە ئاسانی پشتی لە كوردی سوریا دەكرد و نە دووەمیشییان ڕێی بە فرۆكەكانی توركیا دەدا بۆ لێدانیان. كورد چ لە عیراق بێ یان سوریا هاوپەیمانی ئەمریكا بوون لە شەڕی داعش، بۆیە دەبو نەیەڵێت توركیا ئەو هێرشە بكاتە سەر كوردی سوریا و پێشتریش دەبو نەهێڵێت حەشدی شەعبی و پاسدارای ئێران هێرش بكەنە سەر كوردی عیراق، بەتایبەتی ئەگەر زانیمان ماوەیەك یەپەگە و روسیا پێكەوە ئۆپەراسیۆنیان دژ بە داعش ئەنجام دەدا.!
كورد بۆتە قوربانی ململانێی دوو وڵاتە زڵهێزەكە، واتە ئەمریكا و روسیا هەر دووكیشیان باش دەزانن توركیا لە وەتەی هەبووە دژی كورد بووە، لەگەڵ ئیسرائیل كە قودسی داگیر كردووە پەیوەندییەكی قۆل دەبەستێ كە چی دژایەتی بەشێك لە برا موسڵمانەكانی خۆی دەكات كە ئەویش كوردە .
كە واتە ئەوەی توركیا دژ بە كورد دەیكات هیچ پەیوەندییەكی بە مەسەلەی تیرۆرەوە نییە، بەڵكو بە بوونی كوردەوە هەیە، بۆ ئەوەیە رێی لێبگرێ لە هێنانەدی خەونەكەی و رزگاربوونیەتی لە تەوقە گەورەكە. شەوی هەینی لە سەر شەممە سەرۆك كۆماری توركیا لە لێدوانێكیدا رایگەیاند (ئەو هێرشەی خۆمان فراوانتر دەكەینەوە تا دەگاتە سنووری عیراق، دواتر مەنبج رزگار دەكەینەوە، ئەو شارە هی برا عەرەبەكانمانە نەك ئەوانەی كە ئێستا لە ژێر دەستیاندایە). مەبەستی ئەردۆگانیش كوردە.
خۆشییەكە لەوەدایە قەتەر پشتگیری ئەو هێرشەی توركیا كرد و ئامادەیی خۆی پیشاندا بۆ هەر هاریكارییەك .!
باشە كە (مەنبج ) لە ژێر دەسەڵاتی داعش بوو بۆ توركیا رزگاری نەكرد و بۆ قەتەریش ئەوكات هەنگاوێكی وای نەنا ..؟!
ئەم لێدوانەی سەرۆككۆماری توركیا، بەتایبەتی ئەگەر سوپای توركیا رووی لە (مەنبج) كرد لە وانەیە ببێتە هۆی گۆڕانی هەڵوێستی ئەمریكا سەبارەت بەو شەڕەی كە دەكرێ، چونكە ئەمریكا (مەنبج ) بە نفوزی خۆی دەزانێ و رێش نادا توركیا ئەم كارە بكات .
من پێم وایە سەوداوسەرییەكی گەورە دژ بە كورد لە ئارادایە و عیراقیش بەشێكە لەو سەودایە، هەر لە مانەوەی ئەسەد و بێدەنگی بەرامبەر داگیركردنی كەركوك لەلایەن حەشدی شەعبییەوە و ڕەزامەندی لە سەر هاوپەیمانی بەستن لە نێوان توركمانەكانی ئەو شارە لەگەڵ حەیدەر عەبادی دا.
ئەمانە بەراستی بۆنی مەترسییەكی گەورەیان لێ دەكرێ، بەتایبەتی پاش سەردانەكەی وەزیری دەرەوەی توركیا بۆ بەغدا و ئەگەری كۆبوونەوەی هەر دوو سەرۆك وەزیرانی عیراق و توركیا سەبارەت بە كردەیەكی سەربازی فراوان دژ بە شنگال و پێشتریش، رێك لە ناوەڕاستی ئەو مانگەدا شاندێكی توركی بە سەرۆكایەتی جێگری سەرۆكی میت بە رەزامەندی عەبادی گەیشتبوە كەركوك و لەگەڵ هەردوو كوتلەی عەرەبی و توركمانی لە ئەنجومەنی پارێزگا كۆبووە بە مەبەستی دروستكردنی هەماهەنگی نێوان هەردوو لا بە ئامانجی بێهێزكردنی پێگەی كورد .
هەر بۆ ئاگاداری خوێنەران ئەم هێرشەی توركیا دژ بە عەفرین لە ژێر چەتری (چڵە زەیتون ) ئەنجام دەدرێ و سەرۆكی پیاوانی ئایینی توركیاش رۆژی شەمەی رابردوو داوای لە هەموو مەلاكانی توركیا كردبوو پاش نوێژی عەشا سورەتی (فەتح) بخوێننەوە و دوعا بۆ سوپا بكەن بە بێ گیروگرفت فەتحی عەفرین بكەن كە ئەمەش سورەتی ئەنفالمان وەبیر دێنێتەوە كە چۆن لە كاتی خۆیدا سەدام حوسێن لە ژێر سایەیدا كوردی عیراقی ئەنفال كرد.!
من پێم وایە خەلەلێكی گەورە و قول هەیە لە هەڵسوكەتی توركیا بەرامبەر بە كێشەی كورد، هەمیشە بژاردەی سەربازی و ئەمنی زاڵ بووە بە سەر بژاردەی چارەسەركردن كە ئەمەش وایكردووە ئەنقەرە بە درێژایی ساڵانی رابردوو چەندین ئیمتیازاتی ئەقلیمی و نێودەوڵەتی لە دەست بدات .
پاش 2003 كارتی كوردی سەركەوتووترین كارت بوو بە دەست توركیاوە بە مەبەستی پاراستنی هاوسەنگیەكانی ناو عیراقی نوێ و هەروا ئەقلیمی، پاش ئەوەی شیعە بوون بە بەشێك لە سیاسەت و ستراتیژیەتی ئێران و رۆڵی سوننەی عەرەبیش هەر پاش ئەو ساڵە بە لاوازی مایەوە .
توركمان وەك پێكهاتە ئەو هێزە نییە تا پشتی پێ ببەسترێ لە خوڵقاندنی هاوسەنگیەكە، كە واتە كورد تەنها هێزە كە بتواتێ ئەو هاوسەنگییە بپارێزێ .
من لە جیاتی ئەردۆگان بوام لە پرسی ریفراندۆم لەگەڵ عیراق و وڵاتانی دیكەی ئەقلیمی نەدەوەستام و شەڕی عەفرینیشم نەدەكرد، چونكە لە یەكەمیاندا زەرەرمەندی سەرەكی توركیا بوو، لە دووەمیشیاندا زەرەرمەند هەر ئەو دەبێ بە هۆی سروشتی ئەو شەڕەی كە دەیكات و ئەو بارگرانییە سیاسی و سەربازییە گەورەیەی كە دەكەوێتە سەرشانی، كە ئەمەش هەلێكی باش دەداتە كورد تا شەڕێكی جیاواز بكات .

© 2017 Hawler