ئاب 18, 2019

مه‌كگۆرك له‌ هه‌ولێر بوو به‌ریتانیایش گه‌ڕایه‌وه‌ كه‌ركووك

د.محه‌مه‌د خدر مه‌ولود

 

له‌ كاتێكدا هه‌موو ئاماژه‌كان به‌ره‌و ئه‌وه‌ ده‌چن، ئه‌مریكا له‌سوریا له‌ به‌رامبه‌ر دبلۆماسیه‌تی ڕووسه‌كان تووشی شكستێكی گه‌وره‌بێ و له‌گه‌ڵ شكستی خۆشی سوننه‌ی عه‌ره‌بی تووشی دۆڕانێكی گه‌وره‌بكات و نه‌ته‌وه‌یه‌گرتوه‌كانیش تا ئه‌م ساته‌ هیچ بژارده‌یه‌كی دیكه‌یان له‌به‌رامبه‌ر كۆبوونه‌وه‌كانی رووسیا له‌سوچی و ئه‌وانی دیكه‌شی پێ نه‌بێ و یارییه‌ هه‌ژموون و فشاره‌كانی توركیا له‌ به‌رامبه‌ر سوریا دا كه‌ هه‌رجاره‌ی به‌ بڕوبیانویێك، ئه‌مریكا ده‌سته‌وه‌ستان و نیگه‌ران بكات، مه‌كگۆرك نوێنه‌ری ترەمپ بۆ شه‌ڕی داعش له‌ناوچه‌كه هاتە هەولێر‌، دواتریش به‌ریتانیا به‌ ته‌واوی هێزی ئابووری دوای 90 ساڵ گه‌ڕایه‌وه‌ كه‌ركووك ده‌ستی به‌سه‌ر بیره‌ نه‌وته‌ زه‌به‌لاحه‌كه‌ی كوردستان له‌ بای حه‌سه‌ن و بابه‌گوڕگوڕو ئاڤانا داگرته‌وه‌ .
ئه‌و ڕووداوانه‌ كه‌ رۆژه‌ڤی حه‌فته‌ی پێشووی گۆره‌پانی سیاسی ناوچه‌كه‌ن و واپێده‌چێ بزاڤێكی دیكه‌ بێخیته‌ به‌رده‌م حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان .
هه‌ولێری دوای 16ی ئۆكتۆبه‌ر كه‌ هه‌رچه‌قی گرفت و پایه‌ته‌ختی بریار به‌ده‌ستی سیاسی و ئابووری كوردستانه ‌و بۆ ئاینده‌ش جێی تیله‌ چاوی كێشمه‌ كێش و ململانێ شاراوه‌ و نه‌بینراوه‌كانی به‌ریتانیا و فه‌ره‌نسا و روسیاو ئه‌مریكایه‌ و وردتر و به‌دیقه‌تتر و هه‌ندێ جاریش خۆ پارێزتر له‌جاران هه‌ولێر، نه‌ك هه‌ر هه‌ولێرییانه‌، به‌ڵكو كوردستانییانه‌ ده‌ڕوانێته‌ ڕووداوه‌ خێرا و هه‌نوكه‌ییه‌ حیساب بۆ كراو و نه‌كراوه‌كان و نایه‌وێت بزاڤ و جوڵه‌ی پارت و لایه‌نه‌ لۆكاڵه‌ تازه‌كانی سلێمانی وابه‌سته‌ به‌ به‌غدا ده‌ستخه‌ڕۆی كات و بۆ ده‌ستكه‌وتی كاتی و تاكتیك له‌ ئامانجه‌ ستراتیژه‌ چاره‌نووسسازه‌كه‌، كه‌ سه‌ربه‌خۆیی كوردستانه‌ به‌لاڕێدا بڕوات .
بێڕێت مه‌گكۆرك ئه‌و ناوه‌ی كه‌ له‌ (سحێلا) له‌ ژووری سه‌ربازی سه‌رۆك بارزانی به‌ر له‌ پرۆسه‌ی ریفراندۆم به‌ چه‌ند ڕۆژێك، باشتر خۆی ناسی له‌ حزووری سه‌رۆك بارزانیدا باشتر له‌پرسه‌كه‌ تێگه‌یشت، هه‌روه‌ك له‌ چه‌ند وتاری پێشوودا ئاماژه‌م پێداوه‌، مه‌كگۆرك ئه‌و كه‌سه‌یه‌ به‌ر له‌ پرۆسه‌ی ریفڕاندۆمی سه‌ربه‌خۆیی و دوای پرۆسه‌كه‌ش ناسراوه ‌به‌ سه‌رچیغی و سه‌ره‌ڕۆییه‌كانی له‌ به‌رامبه‌ر پرسی كوردا، هه‌رجاره‌ی ده‌بێ تێله‌ر‌سه‌نی هاوڕێی به‌ته‌له‌فۆن یا به‌و نامانه‌ی .! كه‌ هه‌ندێكیان هه‌ر نه‌گه‌یشتوون باری لاری ئه‌مریكا له‌ هاوكێشه‌‌ی ناوچه‌كه‌ بۆ پرسه‌كان، له‌وانیشه‌وه‌ پرسی ریفراندۆم ڕاست كاته‌وه‌، چ جای پرسی سوریا و به‌ گوڕگانسپاردنی كورد له‌وێ .
وا ئێستا به‌ریتانییه‌كان له‌ ڕێگای كۆمپانیای نه‌وتی بریتش پێتڕۆڵ له‌ كه‌ركووكن، وا ئێستا خه‌ریكه‌ یه‌كێك له‌ ده‌رهاویشته‌كانی داگیركردنی كه‌ركووك له‌ دوای 16ی ئۆكتۆبه‌ر له‌ به‌رژه‌وه‌ندی به‌ریتانیا و بێرێت مه‌كگۆرك ده‌شكێته‌وه ‌و به‌ریتانیای مه‌زن و ئه‌و ئیمپراتۆره‌ی خۆری لێ ئاوا نه‌ده‌بوو، كه‌چی وه‌ك وڵات له‌ عێراقی عه‌ره‌بی سوننه‌ی سه‌رده‌می سه‌دام حوسێن دا لێی ئاوابوو، ئێستاش وا به‌هۆی حه‌شد و سوپای عێراقی و مه‌شدی ئێرانی و لبنانی گوایه‌ شكست به‌ ڕیفراندۆمی 25ی ئه‌یلوول و پرسی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان دێنن و له‌ خه‌یاڵی خۆیان دا تۆڵه‌ی خۆماڵی كردنی نه‌وتی عێراق له‌ كۆمپانیای نه‌وتی باكوور له‌سه‌ره‌تای حه‌فتاكانی سه‌ده‌ی پێشوو ده‌كه‌نه‌وه‌ و له‌ سزای له‌سێداره‌دانی بازۆفتی رۆژنامه‌نووس خۆشنابن ده‌یانه‌وێت له‌ ئیمتیازات و شیرینی دۆزینه‌وه‌ی نه‌وتی كه‌ركووك كه‌ سالی 1927 له‌گه‌ڵ كۆمپانیای تۆتاڵی فه‌ره‌نسی مافی ده‌رهێنانیان به‌ركه‌وتووه‌، چیتر بێبه‌ش نه‌بن و قه‌ره‌بووی هه‌موو ئه‌وانه‌ و بابه‌تی بازۆفتی رۆژنامه‌نووسه‌ له‌سێداره ‌دراوه‌كه‌ی سه‌رده‌می ڕژێمی سه‌دام حوسێن ببه‌نه‌ خاوه‌نی 5%ی داهاتی نه‌وتی دۆزراوه‌ی كه‌ركووك .
ده‌بێ به‌ریتانیا به‌ر له‌ فه‌ره‌نسا و پێشتریش رووسه‌كان و دواتر ئه‌مریكییه‌كانیش باشتر له‌پرسی كورد له‌ كوردستانی عێراق تێگه‌یشتبن كه‌ سه‌رده‌م، سه‌رده‌می مێجه‌رسۆنی حاكمی سیاسی به‌ریتانیا نییه‌ له‌ سلێمانی و سه‌رده‌می سایكس –پیكۆ نییه‌. هه‌روا پرسی كه‌ركووك و كورد هه‌رپرسی نه‌وت نییه و ناوچه‌كانی دیكه‌ی كوردستانیش ده‌وڵه‌مه‌نده‌ به‌و سامانه‌ سروشتییه‌ی كه‌ كورد نایه‌وێت له سۆنگه‌ی ئه‌وه‌وه‌ پرسه‌ نیشتیمانییه‌كه‌ی به‌ هۆی نه‌وته‌وه‌ بسوتێت، هاتنه‌وه‌ی كۆمپانیای شێڤرۆنی ئه‌مریكایش بۆ هه‌رێمی كوردستان و ده‌ست كردنه‌وه‌ به‌پشكنین باشترین بژارده‌یه‌، نه‌ك بیركردنه‌وه‌ له‌شكستی هه‌ولێر له‌ هاوكێشه‌ و ده‌رهاویشته ‌و لێكه‌وته‌كانی دوای 16ی ئۆكتۆبه‌ر و داگیركردنی كه‌ركووكدا.
ئه‌م جۆره‌ بیر كردنه‌وه‌یه‌ سه‌رباری ئه‌وه‌ی كاتییه‌، مژارێكی هه‌ڵه‌یه‌، بۆیه‌ هه‌رجۆره‌ بیركردنه‌وه‌یه‌ك بۆ‌ په‌راوێزخستنی هه‌ولێر له‌ هاوكێشه‌كه‌، ناوچه‌كه‌ تووشی گرفت و كێشه‌ی مه‌زنتر له‌ كێشه‌ مه‌زنه‌كانی دوای ڕێككه‌وتنی خیانه‌تكارانه‌ی 6ی ئازاری 1975 ی جه‌زائیر ده‌كات و لێده‌رچوونی وا ئاسان نابێت .
مه‌نتقی سیاسی و بیركردنه‌وه‌ی ژیرانه‌ وا له‌ به‌ریتانییه‌كان و ئه‌مریكییه‌كان ده‌خوازێت كه‌ باوه‌ڕی ته‌واو به‌م وته‌یه‌ی سه‌رۆك بارزانی بێنن كه‌ له‌ چه‌ندین بۆنه‌دا ڕاشكاوانه‌ گوتوویه‌تی :
دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی كوردستان بۆ كوردستان بوژانه‌وه ‌و ئاوه‌دانكردنه‌وە و پێشكه‌وتن دێنێته‌ دی و مافی پێشێلكراو بۆ نه‌ته‌وه‌یه‌ك ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ كه‌ سه‌د ساڵه‌ خه‌باتی بۆ ده‌كات و بۆ ناوچه‌كه‌ش ده‌بێته‌ هۆكاری ئارامی و ئاسایش و خۆشگوزه‌رانی هه‌میشه‌یی.

© 2017 Hawler