ئەیلول 18, 2020

 

عومەری چنگیانی

چونكە گوڵخەرمانی ئەمڕۆمان دەكەوێتە پێش جەژنی قوربان بە ئەركی دەزانم باسی ئادابی قوربانی بكەم، هەر لەسەرتایشەوە بە دووەم ئایەتی سورەتی"كەوسەر"دەست پێدەكەم كە ڕووی گوتاری دەكاتە خودی محەممەد پێغەمبەر – دروود و سلاوی خوای لەسەربێت – و پێی دەفەرمێت: (نوێژ بكە بۆ پەروەردگارت و قوربانی بكە بۆی) و لە سی و شەش هەمین ئایەتی سورەتی"حەج"یشدا دەفەرمت: (سەربڕینی ئاژەڵەكانی قوربانیمان كردووە بۆ ئێوە بە نیشانەی بە گەورەگرتنی كارە بەهادارەكانی خوا، كە ئەوقوربانیكردنەیش، سوود و قازانجی خۆتانی تێدایە). لێرەوە دەزانین، پێویستە بڕوادارلەوە ئاگاداربێت، كە قوربانیكردن سوونەتێكی زۆر گەورەی پێغەمبەرە– دروود و سلاوی خوای لەسەربێت – و كەراهەتی هەیە بۆ كەسێك بتوانێ بیكا و كەمتەرخەمی بكات، چونكە وەك ئیمامی بوخاری و موسلیم(ر) بۆمانی دەگێڕنەوە لە ئەنەسی كوری مالیكەوە(ر)، كە پێغەمبەر – دروود و سلاوی خوای لەسەربێت – بۆخۆی: (بەدەستی پیرۆزی خۆی، دووبەرانی شاخداری تێر گۆشتی تێكسمڕاوی سەربڕی و لەكاتی سەربڕینەكەیدا بسم الله و الله اكبری كرد).
قوربانی بەچی دەكرێت؟
قوربانیكردن دەبێ بە هەریەك لە چوارئاژەڵە سەرەكییەكە بێت، كە بریتین لە: حوشتر و مانگا و گا و چێل و بزن ومەڕ، ئەومەرجانەی، كە پێویستە لەوئاژەڵانەدا بێنە جێ، بریتییە لە ساغ و سڵامەتی، كە چوار مەرجی سەرەكین و لەفەرموودەیەكی پێغەمبەردا هاتوون– دروود و سلاوی خوای لەسەربێت – كە ئیمامی تورموزی بۆمانی گێڕاوەتەوە، كە فەرموویەتی: (چوارجۆرهەن، كە دروست نییە بكرێن بەقوربانی، ئەو ئاژەڵەی یەكچاوە و یەكچاوییەكەی زۆردیارە، ئەونەخۆشەی، كە نەخۆشییەكەی پێوەدیارە، ئەوخوارەی، كە دەلەنگێ و پێیەوە دیارە، ئەولاوازەی، كە زۆركاری كردووەتە سەر گۆشتەكەی).
كاتی قوربانیكردن لە كەیەوە دەست پێدەكات؟
سەرەتای دەستپێكردنی كاتی قوربانیكردن، وەك ئیمامی بوخاری و موسلیم (ر)بۆمانی دەگێڕنەوە، لە دوای نوێژی جەژنی قوربانەوەیە، چونكە پێغەمبەر– دروود و سلاوی خوای لەسەربێت – دەفەرموێت: (یەكەم كارێك كە لەمڕۆماندا دەستی پێدەكەین، نوێژی جەژن دەكەین و پاشان دەگەڕێینەوە، قوربانییەكانمان سەردەبڕین و گەركەسێك ئەوها بكات، ئەوە وەك سوننەتی ئێمەی كردووە، ئەگەر كەسێكیش بەرلەنوێژی جەژن سەری بڕی بێت، ئەوە گۆشتێكە پێشكەشی كردووە بەماڵی خۆی و پەیوەندی بە قوربانییەوەنییە). دەبێ لەوەیش ئاگاداربین، كە سوننەتە ئەوكەسەی قوربانییەكە دەكات، ئەگەر بتوانێت بۆخۆی سەری ببڕێت و بسم الله والله اكبر بكات و بەدەم بڵێت: خوایە ئەمە لەباتی خۆم، یان لەباتی ئەوكەسەی، كە بۆی سەردەبڕێت، ئەگەر بۆخەڵكی دەكرد، چونكە وەك ئەبوداوود بۆمان دەگێڕێتەوە، پێغەمبەر– دروود و سلاوی خوای لەسەربێت – لەكاتی سەربڕینی قوربانیەكەیدا دەیفەرموو: (بەناوی خوا وە و خوا لەهەمووان گەورەترە، ئەی خوای من، ئەمە لەباتی خۆم و لە بریتی هەركەسێك لەشوێن كەوتووەكانم، كە نەیانتوانی قوربانی بكەن). ئەگەر ئەوكەسەی قوربانییەكەدەكات بۆخۆی نەیتوانی سەری ببڕێت، با لەكاتی سەربڕینەكەدا، ئامادەبێت.
دابەشكردنی گۆشتی قوربانی
سوننەت وەهایە، ئەوكەسەی، كە قوربانی دەكات، بۆخۆی لەقوربانییەكەی بخوات و بەدیاری بۆ خزم ودراوسێكانیشی بنێرێت و لێیشی بكات بەخێر و بینێرێت بۆهەژاران، چونكە خوای گەورە دەفەرموێت: (ئێوە لە قوربانییەكانتان بخۆن و بەشی هەژاران و بێدەرەتانەكانیشی لێبدەن) 28الحج). لە ئایەتێكی دیكەدا دەفەرموێت: (ئێوە لە قوربانیەكانتان بخۆن و بەشی ئەوهەژارانەیشی لێبدەن، كە داوای دەكەن و بەشی ئەوانەیش، كە خۆیانتان نیشان دەدەن و روویان نییە داوابكەن)36 الحج. .هەندێك لەیاران دەچوون قوربانییەكانیان دەكردە سێ بەشەوە و بەشێكیان بۆخۆیان دادەنا و بەشێكیشیان دەدا بەدیاری بۆزەنگینەكان و بەشی سێیەمیشیان دەدا بە هەژاران، بەهیچ شێوەیەك، نابێ لە بریتی ماندووبوون و هەقدەس، بەشی قەسابەكەی لێبدرێت. لێرەدا بەپێویستی دەزانم بەندی هەشتەمی یاسای(دەستەبەربوونی ئازادیی ئایینی، بۆ خەڵكانی دیكە) لەنێو كۆمەڵگای موسڵماناندا وەبیر بێنمەوە، كە دەڵێت: ئایینی ئیسلام رێگەی ئەوەی پێداوین، كە سەردانی ماڵی(ئەهلی كیتاب)بكەین و بچینە لای نەخۆشیان و دیاریان بۆببەین و كڕین و فرۆشتن و هەر جۆرە مامەڵەیەكی دیكەی هاوشێوەیشیان لەگەڵ بكەین و هەر بڕوادارێك ئاگای لەوەهەیە كە ئەوكاتەی پێغەمبەر– دروود و سلاوی خوای لەسەربێت – كۆچی دواییكرد، دیرعەكەی، بەبارمتە لای كابرایەكی جوولەكە بوو، كە لەبریتی قەرزێك دانرابوو، كە هی كابرای جوولەكە بوو، تەنانەت هەندێك لەیارانی پێغەمبەر– دروود و سلاوی خوای لەسەربێت – ئەگەر مەڕێكیان سەرببڕیایە لەماڵەوە، بەمنداڵەكانی دەگوت: بچن لەپێشدا بەشی فڵان دراوسێی جوولەكەی لێبدەن و لەوەوە دەست پێبكەن) بڕوانە: فقه السنە، سید سابق، بەرگی 2 لاپەڕە603 – 606).
ئەوەی قوربانی دەكات خۆی لەچی بپارێزێت؟
پێویستە لەسەر ئەوكەسەی، كە مسوڵمانە و بەنیازی قوربانی كردنە، هەرلەسەرەتای مانگی زیلحیجەوە، تا قوربانییەكەی دەكات، خۆی لەوە بپارێزێت، كە موو، یان، نینۆك، لەخۆی بكاتەوە، بەڵام ئەگەر بۆخۆیان كەوتن و وەرین، یان شكان، گوناهی ناگات، چونكە ئیمامی موسلیم وئیمامی ئەحمەد(ر)لەئوموسەلەمەوە(ر)بۆمانی دەگێڕنەوە، كە پێغەمبەر – دروود و سلاوی خوای لەسەربێت – وای فەرمووە، بەڵام خانەوادەی ئەوكەسەی، كە قوربانییەكە دەكات، یان ئەوكەسانەی قوربانییان بۆدەكرێت، بۆیان هەیە، نینۆك و موو، لەخۆیان بكەنەوە.

© 2017 Hawler