ئایار 25, 2020

خۆپاراستن و كارامەییەكانی ژیان

بەكر كەریم حەسەن*

 

فەیلەسوفی ئەمریكی جۆرج هربرت دەڵێ" متمانە بەخۆبوون و هەبوونی كارامەیی، سوپایەكە نا بەزێندرێ".
گومانی تێدانییە (كارامەییەكانی ژیان) بۆ هەمووتاكێك زۆر گرنگە و بەشێكە لەژیانی رۆژانە پێویستە پەرەی پێ بدرێت، بەڵام گرنگ ئەوەیە پێویستە لە قوتابخانەكان بخوێندرێ، چونكە لە زووەوە لە سەرتاسەری جیهان گرنگی و بایەخی زۆر بەو بابەتە دەدرێ لەلایەن رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان بەتایبەتی رێكخراوی یونیسێف كە لە راپۆرتی خۆیدا ئاماژەی پێداوە كە لە (164) سەدوشەست و چوار ووڵات كارامەییەكان لە قوتابخانەكانیان دەخوێندرێ بۆ چاك كردن و باشتركردنی خووڕەوشت ورەفتاری تاكەكان، هەروەها یونیسێف داوا دەكات كە چۆن خۆمان فێری خۆپارێزی تەندروستی بكەین لە كارامەییەكانی ژیان، كە چۆن كارامەییەكانمان پەرەی پێ بدەین لەلای گەنجەكان و تاكەكان كە بەرپرسیارانە رەفتار بكەن، هەست بەلێپرسراویەتی بكەن لە ژیانیاندا و پراكتیزەی رەفتاری تەندروستی بكەن، هەر لە سەر ئەو بنەمایە هەردوو ووڵاتی (زیمبابۆی و تایلەند) بەرنامەی فێركردنی تەندروستی لە سەر كارامەییەكانی ژیان جێ بەجێ دەكەن بۆ خۆ پاراستن لە ڤایرۆسەكان و بەهێزكردنی بەرگری لەش، بۆیە گرنگە خۆپاراستن وخۆپارێزی لە ڤایرۆس و نەخۆشییەكان یەكەیەك بێت لە یەكەكانی بەرنامەی كارامەییەكانی ژیان لە قۆناغی بنەڕەتی كە قوتابی فێر بكرێ چۆن خۆی دەپارێزێ و خۆی پاك و خاوێن رادەگرێ و پارێزگاری لە جەستە ولەشی دەكات، جل وبەرگ و پێداویستییەكان بە پاكی رادەگرێت، جگە لەوانەش گرنگە هەر لە كارامەییەكانەوە قوتابی فێر بكرێ كە گرنگی وچاودێری ژوور و ماڵ وكەلوپەلەكانی بكات، چۆن پێداویستییەكانی جێ بەجێ دەكات، هەروەها لە دەرەوە چۆن رەفتار دەكات لە شوێنە گشتییەكان چۆن خۆ پارێزی لە نەخۆشییەكان و ڤایرۆسەكان دەكات، ئەوانە هەمووی دەچێتە چوارچێوەی ووشیاركردنەوەی قوتابی لە قوتابخانە لە رێگای پرۆگرام و پەرتووكی قوتابخانە بەتایبەتی بابەتی كارامەییەكانی ژیان كە لە سەرتاسەری جیهان لە زووە وە گرنگی زۆر بەو بابەتە دراوە. لە هەرێمی كوردستانیش چەند مانگێك بەر لە ئێستا ئەو بابەتە وەكو تاقی كردنەوە لە (200) قوتابخانە دەخوێندرێ لە هەموو هەرێمی كوردستان، بەڵام وەكو پێویست زانیاریم نییە كە ناوەڕۆكی پەرتووكەكان باسی چی دەكەن، ئایا بابەتەكان وەرگێردراون یانیش ئەزموونی ووڵاتانە و هێنراوەتە كوردستان، یانیش لەلایەن كەسانی پسپۆڕ و شارەزا بابەتەكانی نوسراونەتەوە؟ زانیاری ناوەڕۆك و ئامانجی بابەتەكانم نییە، بەڵام جەخت لەمە دەكەمەوە گرنگە لە كارامەییەكان قوتابی فێری خۆ پارێزی بكەن لە ڤایرۆسەكان و نەخۆشی واتە لە قوتابخانەوە زانیاری تەواوی هەبێت چۆن و چ كاتێك خۆی دەپارێزێ و گرنگی بەخۆی دەدات، چۆن ئێستا زۆربەی ووڵاتانی جیهان خەریكی ئەوەن چۆن خۆیان بپارێزن لە پەتای ڤایرۆسی (كۆڕۆنا). بۆیە ووشیاركردنەوەی تاكەكان بە تایبەتی قوتابییە خۆشەویستەكانمان لە ڤایرۆس و نەخۆشییەكان دەچێتە چوارچێوەی پرۆگرامی كارامەییەكانی ژیان كە پێویستە زۆر گرنگی پێ بدرێ لە قۆناغەكانی بنەڕەتی و ئامادەیی.

*بەرێوەبەری گشتی چالاكی وەرزش و هونەر
ماستەر لە كارگێڕی پەروەردەیی

© 2017 Hawler