ئەم پەڕەیە چاپ بکە

كوردستان لەیاریگای گەورەكاندا، ململانێی وزە و جوگرافیا

مەشخەڵ كەوڵۆسی*

 

یەكێك لەدەردە كوشندە و درێژخایەنەكانی كورد، بریتییە لە نەفرەتی جوگرافیا. بەو مانایەی هەمیشە كاتێ باس دێتە سەر دروستكردنی دەوڵەتێك بۆ كورد،یان گەیشتنی كورد بەمافەكانی، ڕاستەوخۆ باس لە نەفرەتی جوگرافیا دەكرێت.
هەڵكەوتەی جوگرافی كوردستان، بووەتە یەكێك لەو نەفرەتانەی كە لەچانسی كورد كراون و هەمیشە ڕێگرە لەبەردەم ئاواتەكانی كورد. نەبوونی دەرچەی دەریایی و داخرانی جوگرافی، ئاڵۆزترین كێشەیە لەبەردەم ئەقڵی كورد و لەهەمانكاتدا یاریدەدەر بووە بۆ داگیركەرانی كوردستان تا لەبێئومێدكردنی كورد لەگەیشتن بەمافەكانی پەل بهاون.
لەڕاستیدا ئەو كێشەیە، واتە نەفرەتی جوگرافیا، كێشەیەكی ئاڵۆزی هەمیشەیی و بێ چارەسەرە. ئەستەمە بتوانرێت بەمیكانیزم و پڕنسیپە باوەكانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان، یان لەڕێگای ئەو مۆدیلەوە كە نەتەوەیەكگرتوەكان كاریان پێدەكات، چارەسەر بكرێت.
كێشەی داخرانی سنوور و نەبوونی دەرچەی ئاوی، لەكوردستان فاكتەرێكی بێ ئومێدكاری تریشی دێتە سەر، ئەویش بریتییە لەوەی لەهەر چوار لاوە خاكی كوردستان بەداگیركەرانی كوردستان دەورە دراوە. ئەم خاڵەش گرێی داخرانی كوردستان، دەكاتە گرێكۆڵە و، هەتاكو میللەتانی تر چاوی داگیركارییان لەسەر كوردستان بێت، تا سیستەمی جیهانیش بەو شێوە كلاسیكییەی مۆدیلی نەتەوە یەكگرتوەكان بێت، ئەستەمە چارەسەر بكرێت، یاخود ئومێدێك هەبێت بەكردنەوەی گرێكە.
ئەم ڕاستییە بەرجەستە و تاڵە، بووەتە خۆرەی هەر بیركردنەوەیەك لەسەربەخۆیی كوردستان. سەرەتا لەناو ناخی كورددا كاری كردووە، دواتر بووەتە فاكتەری پاڵنەر بۆ ئەوەی داگیركەران بێ ترس بن لەهەر پرۆژەیەكی سەربەخۆیی.
ئەمەی گوتمان نەخۆشیی دریژخایەنی ئەم نیشتمانەیە، بەڵام خۆشبەختانە لەسەردەمی ئێستادا دەرچەیەك، یان سەرەتای گۆڕانكارییەك لە سیستەمی جیهانی دەبینرێت و ڕاستەوخۆ هەست بەكاریگەرییەكانی دەكەین.
ئێستا سەردەمی زێڕینی وزەیە، ئەم سەردەمە وێڕای ئەوەی واقعێكی بەرجەستەیە، لەهەمانكاتدا هاوتەریبە لەگەڵ پڕنسیپەكانی سەردەمی ترامپ لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكاندا. بەكورتی و بەكوردی، لەسەردەمی وزە و لەسەردەمی ترامپدا، وزە كلیك و كۆدی زۆرینەی كێشە هەستیارەكانی جیهانن.
وزە كۆدی گۆڕینی سیستەمی پەیوەندی بكەرەكانە بە كۆی یاریكەرەكانی ترەوە. هەر لەم گۆشەیەشەوە، دەبینین هەرێمی كوردستان دێتە ناو یاریگای گەورەكان، نەك هەر ئەوەندە بگرە خەریكە گۆڵی خۆیشی ئەكات و لە یاریكەرە گەورەكانی تری دەباتەوە.
لەدیداری مەسرور بارزانیدا، وەزیری وزەی ئەمریكا دەڵێت: هەرێمی كوردستان لەوڵاتێكی وەكو لیبیا زیاتر بەشدارە لە هەناردەكردنی نەوتدا"!
كەواتە، هەرێمی كوردستان توانیویەتی بەسەر نەفرەتی جوگرافیادا زاڵ ببێت و، لەدرگایەكی فراوانەوە پێ بخاتە ناو سیستەمی نوێی جیهانی. ئەم ده‌رگایە لەسەردەمی گازی سروشتیدا فراوانتر دەبێت. چونكە ئەگەر دواچركەكانی سەردەمی نەوتدا "بەومانایەی سەدەیەك زیاترە نەوت مامەلەی پێوە دەكرێت، تازەكی كورد هاتۆتە نێو كایەكەوە" كە كوردستان دەبێتە بكەرێكی بچووك، بتوانێت پێشی دەوڵەتێكی خاوەن سەروەری بداتەوە كە دەیان ساڵە بەشدارە لەبازاڕی وزەدا، ئایا چۆن لەسەردەمی گازی سروشتیدا ئەو ڕۆڵە گەورەتر نابێت؟.
مەسەلەی گەورەتربوونی پێگەو ڕۆڵی هەرێمی كوردستان لەسەرەتای گازی سروشتیدا تەحسیل حاسڵە. گرنگ ئەوەیە كورد لەوە دڵنیابێت كە لەململانێی وزە و جوگرافیادا، چانسی بردنەوەمان لەیارییەكە زۆر گەورەیە. خۆئامادەكردن و پلانی وردی دەوێت. ئیدی درگای گەیشتن بەخەونەكانمان، ڕادەوەستێتە سەر شێوازی مانۆڕكردنمان لەیاریگای گەورەكاندا. تائیستاش بەباشی هێناومانە.

* سەرۆكی ناوەندی چاوی كورد