تشرینی یەکەم 17, 2019

باری هەستیاری عێراق لەنێو هاوپەیمانەکانیدا

عێراق هاوپەیمانی سەرەکی ئەمەریکا و ئێرانە، بەڵام لەنێوان ئەو دوو هاوپەیمانەدا مامەڵەکردن و کۆنتڕۆڵکردنی بارودۆخەکان ئاسان نیە بۆیە زۆرجار بەو هۆیەوە توشی ناڕەحەتی و مەترسی دەبێتەوە.

بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (سی‌بی‌ئێس نیوز) ڕاستکردنەوەی لافیتەکانی مەرگ بۆ ئەمەریکا لەشەقامەکانی بەغدا مایەی مەترسین بۆ سەر دواڕۆژی عێراق، ئەوانە پەیامن لەلایەن ئێرانەوە لەناو خاکی عێراقدا دەدرێنە ئەمەریکا.
لەو ڕۆژانەی ڕابردوو لەبەغدای پایتەختی عێراق چەند لافیتە و نیشانەیەک بەرزکرابونەوە لەدژی ئەمەریکا و ئیسرائیل، ئەو شوێنەی چالاکیەکەی تێدا ئەنجامدرابوو نزیکەی کیلۆمەترێک لە باڵوێزخانەی ئەمەریکا و، کۆشکی سەرۆکایەتی کۆمار و بارەگای سەرەکی حکومەتەوە دوورە.
ئەو نیشانانە وادەردەکەون کە بەشێک بن لەو کەمپەینانەی ئێران لەدژی ئەمەریکا لەناوچەکدا هەنی، کە لەلایەن گروپە بریکارەکانی ئێرانەوە ئەنجامدەدرێن وەکو هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ لەدژی سەربازەکانی ئەمەریکا لەعێراق، وە بۆ نیشاندانی هێز و توانا و دەسەڵاتیشیان کە لەناوچەکەدا هەیانە.
لەو بارەیەوە بەرپرسانی سیاسی و دیبلۆماسی و، شارەزایان لەناوخۆی عێراق و لەدەرەوە هۆشداریان لەو مەترسیانەداوە کە بەهۆی ئەو هەڵوێستانەوە دەکرێ ڕووبدەن و ئازار بەوڵاتەکە بگەێنن، لەوانە (ئەسیل نوجەیفی) پارێزگاری نەینەوا بۆ ڕاپۆرتەکە دەڵێ، ئەو لافیتانەی لەشەقامەکانی بەغدا بەرزکراونەوە بەڵگەی ئەوەن کە حکومەت توانای بەسەر کۆنتڕۆڵکردنی گروپەکانی سەر بەئێراندا ناشکێت، ئەو گروپانە دەیانەوێت بەبریکاری ئێران وڵاتەکەمان عێراق پەلکێشبکەنە نێو گرژیە نێودەوڵەتیەکانەوە و دواڕۆژی وڵات بخەنە مەترسیەوە.
زۆر لەشارەزایان دەڵێن جیاوازیەک نیە لەنێوان ئێران و میلیشیاکانی گروپە شیعیەکان لەناو عێراقدا ئەوانە پەیڕەوی یەک بەرنامە و ئایدۆلۆژیان و، ئامانجەکەشیان هەریەکە.
هەر لەسەر ئەو ڕووداوە، (هیوا عوسمان) ڕاوێژکاری پێشوی سەرۆککۆماری عێراق لەنێوان ساڵانی (٢٠٠٥ بۆ ٢٠٠٨) گوتی، ئەو گروپانەی ئێران کە لەناو عێراقن بێگومان دەستیان لەبەرزکردنەوەی ئەو شێوە لافیتانەدا هەیە، ئەوانە پەیام دەنێرن کە ئەگەر شەڕ و توندی ڕوویدا ئەوا ئەوان لای ئێران دەگرن.
هەروەها گوتیشی، جیاوازی ئەمەریکا و ئێران لەوەدایە، ئەمەریکا کەس ناترسێنێ لەناو عێراقدا بەڵام ئێران ئەو کارە دەکات. بۆ نمونە ئەگەر لەدژی ئەمەریکا قسەبکەیت ئەوا هیچ ڕوونادات، بەڵام ئەگەر بتەوێ لەدژی ئێران قسەبکەیت ئەوا زۆر نزیکە بکوژرێیت.

عێراق و هاوسەنگی هاوپەیمانەکانی:
عێراق هاوپەیمانێکی سەرەکی ئەمەریکایە لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، هێزەکانی ئەمەریکا بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەگەڵ هێزە عێراقیەکاندا لەدژی داعش شەڕیان کرد، نزیکەی (٥ هەزار) سەربازی ئەمەریکایی تاوەکو ئێستاش لەعێراقدا ماون یارمەتی ڕاهێنان و مەشقپێکردنی سوپای عێراق دەدەن و، بەردەوامن لە لەناوبردنی تۆڕە ماوەکانی داعش و پێکەوە هەوڵی دابینکردنی ئاسایش دەدەن، هەروەها هێزەکانی ئەمەریکا لەعێراق ئەرکێکی دیکەیشیان هەیە ئەویش پاراستنی بەرژەوەندی ئەمەریکا لەعێراق.
ئەوەی کە جێی سەرسوڕمانە بەپاڵپشتی ئەمەریکاشەوە هێشتا عێراق پشتی بەستوە بە میلیشیا لۆکاڵیەکان کە زۆربەیان لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەکرێن، ئەوەش توانایی گروپەکان نیشاندەدات.
حەشدی شەعبی کە لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەکرێت بوو بەهێزێکی کاریگەری عێراق لەشەڕی داعشدا و، هەتا ئێستاش لەدوای ڕزگارکردنەوەی ئەو ناوچانە بەشێکی زۆری ناوچەکانیان لەژێر دەسەڵاتدایە و بەڕێوەیدەبەن، بەبەشێکی بەغدادیشەوە.
عێراق لەو باوردۆخەیدا پێویستی بەوەیە هاوسەنگیەک ڕاگرێ و ئیش لەگەڵ هەردووکیاندا بکات، لەگەڵ ئێران و لەگەڵ ئەمەریکا بەڵام هەبوونی گرژیەکان لەنێوان ئەو دوو هاوپەیمانەی عێراقدا بۆ ماوەیەی نزیکەی دەیەیەک، زۆرێک لەعێراقیەکانی توشی ترس و دڵەڕاوكی کردوە کەوا وڵاتەکەیان دەکەوێتە ناوەڕاستی شەڕی نێوان ئەمەریکا و ئێرانەوە.
لەسەر ئەو بارودۆخە بەرپرسانی باڵاش ئەوەیان نەشاردۆتەوە کە نیگەرانن لەو دۆخەی وڵاتەکەیان تێیکەوتوە.

سەرکێشی گروپەکان:
بۆ نزیکەی دەیەیەک پێش هاتنی داعش، ئێران پاڵپشتی میلیشیایەکانی دەکرد، هەندێکیان لەشەڕدابوون و بەردەوام شاڵاویان دەکردە سەر سەربازە ئەمەریکاییەکان لەناو عێراق. ئێستاش ئەو هێزانە بۆ هیچ کوێیەک نەڕۆیشتون، ئێران دەیەوێت ئەو هێزانەی لەوێ بەدەستەوەبن لەئەگەری ڕوودانی هەر گرژیەک بەکاریان بهێنێ.
گروپە شیعیەکان ئەوەیان نەشاردۆتەوە کە وەلائیان بۆ ئێران هەیە، ئەوان لەدژی ئەمەریکان ئەگەر شەڕ ڕووبدات، لەو بارەیەوە (ابو علال الولائی) سکرتێری گشتی کەتائیبولشوهەدا لەمانگی ڕابردوودا گوتی، ئەگەر شەڕ لەنێوان ئێران و ئەمەریکادا ڕووبدات هەموو ئەمەریکاییەکان بەبارمتە دەگرین، چونکە ئێمە لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێرانداین.
هەروەها (جۆنەیسن کۆهن) باڵوێزی پێشوتر و ئێستاش نوێنەری هەمیشەیی ئەمەریکا لەنەتەوە یەکگرتوەکان بە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتوەکانی ڕاگەیاند، سپۆنەسەری ئێران بۆ گروپە چەکدارەکان لەعێراق ناسەقامگیری دروستکردوە، ئەو گروپانە لەدەرەوەی کۆنتڕۆڵی حکومەت چالاکی ئەنجامدەدەن، ئەوەش سەروەری عێراق لەکەداردەکات و هەڕەشەشە لەسەر سەلامەتی هاوڵاتیان.
هەروەها گوتیشی ئەو گروپە تێکدەرانە پێویستە لەنێو ناوەندی هاوڵاتیاندا لاببرێن و لەجیاتیان هێزی پرۆفیشناڵی ئاسایش جێگیربکرێن کەوا گوێڕایەڵی حکومەتی بەغدادبن و بەرپرسبن لەجێبەجێکردنی یاسا لەوڵاتدا.
شیاوی باسکردنە، عێراق هاریکاری لەئێران وەردەگرێت و لەکاتە سەخت و دژوارەکاندا بەهانایەوە هاتوە، هەروەها ئەمەریکاش بەهەمان شێوە پاڵپشتی سەرەکی عێراقی کردوە لەدابینکردنی ئاسایش و ئاوەدانیدا بەڵام ڕاگرتنی هاوسەنگی لەنێوان ئەو دوو هێزەدا بۆ وڵاتێکی فرەیی وەکو عێراق ئاسان نیە.
لەڕابردوودا عێراق نەیتوانیوە هێزێکی نیشتمانی بەهێزی هەبێت بۆیە پشتی بەستوە بەهێزە ناوچەییەکان بەتایبەتی گروپی میلیشیا شیعەکان، بەهۆی ئەوەی هەر لەسەرەتاوە ئەو هێزانە لەژێر چەتری ئێراندا دروستبوون ئامانجەکانی ئێرانیش پەیڕەودەکەن، ئەوەش بۆ بارودۆخی ئێستای ناوچەکە کە ئەمەریکا و ئێران لەگرژیدان مەترسیدارە.
لەماوەی ڕابردوودا (عادل عەبولمەهدی) سەرۆکوەزیرانی عێراق فەرمانیکرد هەموو هێزە چەکدارەکانی دەرەوەی سوپای عێراق هەڵوەشێندرێنەوە و بخرێنەوە ژێر کۆنتڕۆڵی سوپای عێراق، بەڵام تاوەکو ئێستا ئەو بڕیارە جێبەجێنەکراوە و، گروپە شیعیەکان بەرەنگاری و دژایەتی ئەو بڕیارە دەکەن.
عێراق هەوڵیداوە نزیکەی (١٢ یەکەی) گروپە شیعیەکان ببەستێتەوە بە هێزی بەرگری عێراقەوە و فەرمان لەبەغدا وەرگرن نەک لە تاران، بۆ ئەوە لەکۆتایی مانگی تەمموزیشدا ڕێکەوتن ئەنجامدراوە بەڵام سەرکردەکانی حەشدی شەعبی بەحکومەتی عێراقیان گوتوە دوو مانگی دیکەیان کات پێویستە تاوەکو بتوانن هەموو میلیشیایەکان پابەندی پلانەکە بکەن، دەگوترێ نزیکەی چوار بۆ پێنج گروپی شیعەکان بەرهەڵستی ئەو بڕیارە دەکەن و سەختگیرن و پابەندی ئێرانن نایانەوێ ئەو بڕیارە جێبەجێبکەن.
عێراق پێویستی بەسەقامگیری هەیە، سەقامگیریش بەهێزێکی پرۆفیشناڵی ئاسایش دابیندەکرێ کە لەلایەن هەموو پێکهاتەکانەوە ڕێزلێگیراوبێت، عێراقیەکان بپارێزێت نەک پێکهاتە و مەزهەبەکان.
کاڵکردنەوەی کێشە ناوخۆییەکان و، ئاشتەوایی نیشتمانی و پاڵپشتی هەمووان بۆ حکومەتەکەیان مسۆگەری ئایندەی عێراق دەکات و، بەدووریش دەبێ لەپڕیشکەی شەڕی هاوپەیمانەکانی.

 

و/خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler