ئەیلول 19, 2019

عێراق پێویستە یارمەتی جوتیاران بدات بێنەوە سەر پێی خۆیان

کاریگەرییەکانی سوتانی گەنم و جۆی جوتیاران زۆر قوڵە، چونکە ئەو دانەوێڵانەی کە سووتان ڕەنجی ساڵاێکی ڕەبەقی جوتیارانە و، وە هەروەها سامان و ئاسایشی خۆراکی نیشتمانیشە لەوڵاتێکدا کە بەردەوام لەئازار و کارەسات و مەینەتدابوە.

لەمانگەکانی ڕابردوودا لەسنورەکانی کەرکوک و نەینەوا و سەڵاحەددین و پارێزگاکانی دیکەی عێراق بەهەزاران دۆنم زەوی بەرهەمی گەنم و جۆی جوتیاران سوتان، عێراق و، نەتەوە یەکگرتوەکان تاچەند هاوکاردەبن بۆ قەرەبوکردنەوەی جوتیاران و کارئاسانی بۆ بەردەوامبونیان لەداهاتوودا، ئەگەر هەوڵی جیدی لەو بارەیەوە هەبن ئەوا لەبەرژەوەندی درێژەدان بەڕەوتی گەشەکردنی کشتوکاڵ دەبێ لەعێراقدا .
بەگوێرەی راپۆرتێکی (زە نیو یومانیتەریان) سوتانی ئەو کێڵگە دانەوێلانەی دەشتی نەینەوا و بەتایبەتی ناوچەکانی شەنگال وێرای زیانە ماددی و مەعنەوەییەکان هەروەها گەڕانەوەی ئاوارەکانیشی قورسترکردوە چونکە ئەو جوتیارانە سامان و بەرهەمی ڕەنجی ساڵێک ماندوبونیان لەدەستداوە، ئەوەش بێ ئومێدی لەدڵدا چاندوون.
لەوبەراوبەری ڕێگای نێوان تەلەعفەر و شەنگال زۆربەی دەشتە بەپیتەکان کە بەگەنم و جۆ داچێنرابوون سوتاون، لەو بارەیەوە (نوری فەیسەڵ) جوتیارێکی ئەو ناوچەیە دەڵێت، ئەوە یەکەم ساڵ بوو لەدوای پاککردنەوەی زەوییەکەمان لەتەقەمەنیەکان دامانچاندوە، کەچی بەرهەمی ئەو ساڵەش سوتا و تێداچوو.
(فەیسەڵ) کە ساڵانێک بوو لە کەمپەکان دەژیا بەهۆی داگیرکاری داعشەوە، لەدوای ڕزگارکردنەوەی شەنگال گەڕابۆوە و زەوییەکەی بەگەنم داچاندبوو، چاوەڕێی دەکرد بەرهەمەکەی نزیکەی (١٥ بۆ ١٦ تەن) گەنم ببێت و (١٠ بۆ ١٢ ملیۆن) دیناریشی لێدەستکەوێت. لەدوای سوتانی گەنمەکەی دەڵێ ئێمە بەتەواوەتی هیوا و پشتمان پارەی ئەو بەرهەمە بوو، ئێستا ئێمە توشی شۆک بووین و ناتوانین بیر لەدواڕۆژمان بکەینەوە.
بەربڵاوی ئاگرکەوتنەوەکان لە زەوییە گەنمەکانی ناوچەکانی باکووری عێراق بەرهەمی زۆربەی جوتیارانی ئەو ساڵی لەگەڵ خۆیدا بردوە، بۆ جوتیاران ئەو ساڵ ساڵێکی پڕ ئازار و سەخت بوو کە ڕەنجی ماندوبونیەکانیان بەخۆڕایی ڕۆیشت.
بەپێی ڕاپۆرتی حکومەتی عێراقی لەنێوان مانگی ئایار و حوزەیراندا لە (١٣) پارێزگای عێراق ئاگر لە کێڵگەکانی گەنم بەربوە، بەڵام خراپترینیان ڕووداوەکانی ئاگرکەوتنەوە لە ناوچەکانی نەینەوا بوە.
عێراق بەشێوەیەکی فەرمی سەرکەوتنی بەسەر شەڕی داعش لە کۆتایی ساڵی (٢٠١٧)ەدا ڕاگەیاند بەڵام ناوچەکە بەتایبەتی لەهەندێ شوێن لەناوچەکانی دەوروبەری نەینەوا و کەرکوک و دیالە و سەلاحەددین چالاکی چەکداری و شانەی نوستویان هێشتا هەر هەیە و مەترسین بۆ سەر ئاسایشی ئەو ناوچانە.
بەشێک لەبەرپرسیاریەتی ئەو گەنم سوتاندنانە پاشماوەکانی داعش بەئەستۆی خۆیان گرتوە، بەڵام بەشێکی دیکەی ئاگرکەوتنەوەکان بەئەنقەست بوون و، بەشێکی بەهۆی کەمتەرخەمی بەکارهێنانی جگەرە و شوشە فڕێدان و، کەیبڵی کارەبا و، پاشماوەی تەقەمەنیەکان بوە. ئەو ناوچانە بەهۆی ئەوەی کێشەی تایەفی و پێکهاتەیی و نەتەوەیشیان تێدایە، بۆیە هەندێک لەئاگرکەوتنەوەکان بەهۆی ئەو ناکۆکیانەشەوە بون.
سەرەڕای هەموو ئەوانەش وشکی و گەرمی هاوینیش کاریگەری هەبوە لەسەر کەوتنەوەی ئاگرەکان و، دیارە لێکۆڵینەوەی ورد و بابەتیش لەو بارەیەوە ئەنجامنەدراوە بۆ دەستنیشانکردنی هۆکارەکان.
بەلای جوتیارەکانەوە کە چاوەڕێی بەرهەمی ساڵەکەیان بوون هۆکارەکان ئەوەندەی بەلاوەچون و قەرەبوکردنەوەیان گرنگ نیە، جوتیارەکان ڕەنجی ساڵێک ماندووبونی و کەسابەتی گەنم و جۆی ئەو ساڵەیان بەهۆی ئەو ئاگرانەوە لەناوچوە بۆیە پێویستە لایەنە پەیوەندارەکان بەجیدی بەهانایانەوە بچن و پاڵپشتی ماددی و مەعنەویان بکەنەوە.
ئەو ڕووداونە بۆ ئەوانەی کە ئاوارەبوون و گەڕاونەتەوە و بەرهەمەکەیشیان سوتاوە قورستر و بەئازارتربوە، چونکە ئەوان لەدوای ئازارەکانی شەڕی داعش و، قورسیەکانی ژیانی کەمپەکان بەهیوای داڕشتنەوەی ژیان و گوزەرانیان بوون.
ژمارەی کێڵگە سووتاوەکان زۆرن و، بەشێوەی جیاواز باسدەکرێ، لەوانە حکومەتی عێراقی لە(٨ی حوزەیران) دا گوتیلەپارێزگای نەینەوا نزیکەی (٢٥،٩٤٤ دۆنم) گەنم بەهۆی ئاگرەوە سوتاوە، بەڵام بەپێی ڕاپۆرتەکانی بەرپرسانی ناوچەکە نزیکەی (٦٥ هەزار) دۆنم زەوی گەنم و جۆ تاوەکو (١٠ی حوزەیران) تەنها لەپارێزگای نەینەوا سوتاوە، هەروەها لە پارێزگایەکانی کەرکوک و دیالە و سەڵاحەددینیش بەهەزاران دۆنم زەوی گەنم و جۆی جوتیاران سوتاون.
نەتەوە یەکگرتوەکان لەو ماوەیەدا پرۆگرامێکی نوێی بۆ یارمەتیدان و بەهێزکردنی کەرتی کشتوکاڵی عێراق ڕاگەیاند، ئەگەرچی بەراستەوخۆ وەکو وەڵامدانەوەی ئاگرکەوتنەوەکانەوە باسنەکراوە بەڵام کاریگەری باشی دەبێت بۆ گەشەپێدانی کەرتی کشتوکاڵی و بۆ جوتیارەکانیش.
هەروەها حکومەتی عێراقیش بەنیازە قەرەبووی جوتیارە زیان لێکەوتوەکان بکاتەوە بەڵام لەوانەیە ئەو قەرەبوکردنەوەیە بەتەنیا بەس نەبێ بۆ پڕکردنەوەی زیانی کشتوکاڵی لە ناوچەکاندا، وە جوتیارانی ناوچەکە دەڵێن زیانەکە بەئەندزاەیەکی زۆر گەورەیە و، کاریگەریەکەشی زۆر قوڵە چونکە ئەوە بەرهەمی ساڵێک ڕەنجی بەردەوامی هەر جوتیارێکە.
شیاوی باسکردنە، بەهۆی ئاگرکەوتنەوەکانەوە لەو چەند مانگەی رابردوودا بەهەزاران دۆنم زەوی گەنم و جۆی جوتیارانی پارێزگایەکانی نەیینەوا و، کەرکوک و، سەڵاحەددین و، دیالە و پارێزگایەکانی دیکەی خوارووی عێراق سوتان.
جوتیارەکان ئاماژە بەوەدەدەن کە هۆکارەکان بەتەنها بەڕووداو نەبوون بەڵکو بەشێکی بەئەنقەست بوون بەهۆی کێشە و ململانێ تایەفی و، نەتەوەیی و، ئەو کێشانەی ڕابردووی ناوچەکەوە بوون کە تاوەکو ئێستاش چارەسەرنەکراون، بۆیە لێرەدا بەرپرسیاریەتی حکومەتی عێراقی زیاتردەبێ بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشە و ملمانێ سیاسی و تایەفیانەی ناوچەکانی نەینەوا و کەرکوک بەتایبەتی.
ڕێکخراوی خۆراک و کشتوکاڵی نەتەوە یەکگرتوەکان لە (١٧ی حووزەیراندا) هاوکاری (١٧ ملیۆن) دۆلاری یەکیەتی ئەوروپای راگەیاند بۆ پاڵپشتی قەرەبوکردنەوەی کشتوکاڵی ناوچەکانی باکووری عێراق.لە ڕاگەێنراوەکەی (فاو) داهاتوە، ئەو پرۆژەیە بۆ ڕاستەوخۆ خزمەتگەیاندنە بە نزیکەی (١٠ هەزار) خێزانی جوتیار، کە لەناویدا بەشێکی ئەو هاوکارییە بۆ پێداویستی و ئامێری کشتوکاڵی بۆ جوتیاران تەرخان دەکرێ، هەڵبەتە جارێ دیارینەکراوە کەی یان چۆن ئەو پارەیە خەرج دەکرێ.
وە پەرلەمانی عێراقیش هەوڵی لەئارادان بۆ فشارخستنەسەر حکومەت بۆ قەرەبووکردنەوەی جوتیارانی زیانلێکەوتوو.
وە (ڕیچارد پێرهاوس) لە ئەمنستی نێودەوڵەتیش لەسەر ئەو مەسەلەیە گوتی، ئەو ئاگرانەی تازە ئاماژەیەکن کەجوتیارانی عێراق پێویستیان بە پارێزگاری لێکردن و یارمەتیدان هەیە. وە حکومەتی عێراقی پێویستە لەسەری یارمەتی جوتیارەکان بدات بۆ ئەوەی بێنەوە سەر پێی خۆیان.

 

خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler