ئەیلول 21, 2019

شۆڕشی ئەیلوول ‌وەچەرخانێكــی مێژوویی بوو لە شێوازی خەباتـــدا

شۆڕشی ئەیلوول لە 11 ئەیلوولی ساڵی 1961 بە رابەرایەتی بارزانی نەمر دەستیپێكرد و توانی خەڵكی كوردستان بە هەموو ئایین و نەتەوە جیاوازەكانەوە لە زاخۆ تا خانەقین لە دەوری شۆڕش كۆ بكاتەوە، رۆژ بۆ رۆژیش متمانەی خەڵك بە بارزانی و بە شۆڕش بەهێزتر دەبوو.

دوای ئەوەی عەبدولكەریم قاسم لە ساڵی 1958 كودەتای سەربازی لە عێراق كرد و رژێمی حوكمڕانیی پاشایەتی لە عێراق بۆ رژێمی كۆماری گۆڕی، بەڵێنی پێدانی مافەكانی بە گەلی كوردستان دا و داوای لە بارزانی نەمر كرد بگەڕێتەوە، بەڵام دوای نزیكەی سێ ساڵ، عەبدولكەریم قاسملۆ و رژێمەكەی لە پێدانی مافەكان بە گەلی كوردستان پەشیمان بوونەوە، بەهۆی پەشیمان بوونەوەی رژێمی عێراق لە بەڵێنەكانی، بارزانی نەمر دەست پێ كردنی شۆڕشی ئەیلوولی لە دژی رژێم و ئەوكاتی حكوومەتی عێراق راگەیاند.
شۆڕشی ئەیلوولی مەزن كە بە ڕابەرایەتیی بارزانی نەمر دژی ستەم و زۆرداری داگیركەران هەڵگیرسا، لە كاتێكدا كە تەمی تاریكی و نائومێدی باڵی رەشی كێشابوو بە سەر خاك و خەڵكی كوردستان و دوژمنان لە هەموو لایەكەوە خەریكی سڕینەوە و لە ناوبردنی گەلەكەمان بوون، بەڵێ بڵێسەی ئەم شۆڕشە بوو كە ئومێدێكی نوێی بەخشیە گەلەكەمان و بوو بە هەوێنی بنیاتنانی دەسكەوتەكانی ئەمڕۆی كوردستان.
شۆڕشی ئەیلوول توانی بە نۆ ساڵ چۆك بە رژێمی عێراق دا بنێت و ناچاری بكات ددان بە مافەكانی گەلی كوردستان بنێت، بەمەش ئامانجی شۆڕشەكە، كە حوكمی زاتی بوو بۆ كوردستان بەدی هات و سەركەوتوو بوو، لە رۆژی 11ـی ئاداری 1970، سەركردایەتی شۆڕشی ئەیلوول و رژێمی عێراق رێككەوتننامەیەكیان واژۆ كرد، كە تێیدا ددان بە مافە سیاسی، ئابووری و رۆشنبیرییەكانی گەلی كوردستان نرا و سیستەمی حوكمی زاتی (خۆڕێبەریی لە چوارچێوەی عێراق) بۆ كوردستان دامەزرا.
شۆڕشی مەزنی ئەیلوول بە ڕابەرایەتیی بارزانیی نەمر و بە پێشڕەوایەتیی پارتی دیموكراتی كوردستان، دەنگی رەوای گەلێكی خاك و ماف زەوتكراو بوو، پرۆژەیەكی نەتەوەیی و نیشتمانیی سەرتاسەری بوو كە كۆی جیاوازییە نەتەوەیی و ئایینی و ئایینزایی و چینایەتی و هەموو ئینتیما لاوەكییەكان و سنوورە دەستكردەكەی نیشتمانی تێپەڕاند. بە بڕوای پێشمەرگەكانی ئەم شۆڕشە ‌وەرچەرخانێكی مێژوویی بوو لە شێوازی خەباتدا.
محەمەد سلێمان، پێشمەرگەیەكی شۆڕشی ئەیلوولە بۆ "هەولێر" گوتی:" پێشمەرگەكانی ئەیلوول بەهۆی ئەوەی بیرو باوەڕیان كوردانەبوو بەچەكە سادەكانیشیان سڵیان نەدەكرد لەو هێزە گەورە چونكە ئامانجمان هەبوو، شۆڕشی ئەیلوول نزیكەی 15 ساڵی خایاند و تێیدا چەندین دەستكەوتی نەتەوەیی و نیشتمانی بۆ خەڵكی كوردستان بەدەستهێنا.
سلێمان، دەشڵێ:" بارزانی نەمر رابەرایەتیی شۆڕشەكەی دەكرد، شۆڕشی ئەیلوول بۆ یەكەمجار حكوومەتی عێراقی ناچار كرد كە دانوستاندن لەگەڵ سەركردایەتی كورد بكات، گرنگترین دەستكەوتی شۆڕشەكەش، ئەو بڕیارەی 11ـی ئادار بوو، كە بوو بە بناغەی هەموو گفتوگۆكانی دیكەی كورد لەگەڵ ڕژێمە یەك لە دوای یەكەكانی عێراق، كە ئەوە دەستكەوتێكی زۆر گەورە بوو، تا ئێستایش گەلی كورد شانازی پێوە دەكات، لەگەڵ ئەوەی سەركردایەتی شۆڕش پەیوەندی لەگەڵ زۆربەی وڵاتانی جیهان هەبوو، بەتایبەتی یەكێتی سۆڤیێت، بۆیە شۆرشی ئەیلوول داینەمۆیەك بوو بۆ ئەوەی لەو ڕێگایەوە گەلی كوردستان لە زوڵم و ستەم ڕزگاری بێت و نەكەوێتە ژێر دەستی چەپۆكی بێگانەوە".
یاسین خدر، پێشمەرگەی هەر دوو شۆڕشی ئەیلوول و گوڵان بۆ "هەولێر" ئاشكرای كرد:" شۆڕشی ئەیلوول شۆڕشێكی سەرتاسەری گەلی كوردستان بوو كە هەموو شوێن و گوند و شارێكی كوردستانی گرتەوە، شۆڕشی ئەیلوول لە زاخۆ تا خانەقین كوردی یەكخست، وەرچەرخانێكی مێژوویی بوو لە شێوازی خەباتدا، شۆڕشی ئەیلوول ورە و متمانەی بە گەلی كورد بەخشی و ئامانجی ڕزگاركردنی نیشتمان و سەربەخۆیی كوردستان بوو
خدر، روونیشیكردەوە:" بۆ یەكەمجار بوو شۆڕشێك سنوورەكانی ناوچەگەری تێپەڕ بكات و هەموو ناوچەكانی كوردستان بگرێتەوە، هەروەها یەكەمجار بوو هەموو چینو توێژەكانی كوردستان لە شۆڕشێكدا كۆببنەوە و بۆ یەك ئارمانج تێبكۆشن و خەبات بكەن، بۆیە ئەو دەستكەوتانەی ئەمڕۆ بە دەست هاتوونە بە ئاسانی بەدەست نەهاتوونە، بەڵكو بە هەڵگیرسانی شۆڕشی ئەیلوول و شۆڕشەكانی دیكە بە دەست هاتوون".

© 2017 Hawler