ئاب 18, 2019

لایەنەکانی شیعە پەرتبوون و وەکو رابردوو نین

لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٣ وە هاوپەیمانی کۆمەڵە پارتەکان باڵی بەسەر سیستەمی سیاسی عێراقدا کێشاوە، ئەو فۆڕمەڵەیە باشترین بوو بۆ قۆناغی گواستنەوە لە عێراق، پشتیشی بە بوونی هاوپەیمانی تائیفی و پێکهاتەیی دەبەست،لە کرداردا ئەوە لە سیاسەتی پارتە شیعەکان و کورد رەنگی دابووەوە،لەوکاتەی سوننە خەریکی کۆکردنەوەی خۆیان بوون بۆ ئەوەی باشترین نوێنەرایەتی بکەن پاش ئەوەی لەدەستیاندا، ئەو سیستەمە وای کرد سەرکردە و کارەکتەرە دیارەکانی عێراق سیستەمی سیاسی بگرنە دەست،بەڵام بەرپرسیارێتی پارتەکانی بەرامبەر خەلك ونکرد،بەڵام ئێستا ئەو سیستەمە لە دواین قۆناغەکانیدایە، لەکاتێکدا هاوپەیمانێتیەکان شکاون، و عێراق بەرەو گۆڕانکاریەکی مێژوویی دیموکراتی دەڕوات، ئەویش سەرهەڵدانی پارتە ئۆپۆزیسیۆنەکانن .

سەرەتای ئۆپۆزیسیۆن، شکانی هاوپەیمانێتیەکان دوای هەڵبژاردنی ٢٠١٨
هەڵبژاردنی ئایاری ٢٠١٨ سەرەتای شکانی ئەو رێچکەیە بوو کە پێشتر سیاسەتی عێراقی لەسەر دانرابوو، سەرەڕای هەوڵەکانی ئێران،بۆ کۆکردنەوەی هاوپەیمانێتیە شیعەکان کە چ پێش یان پاش هەڵبژاردن پێکهاتبوون بەڵام دوو هاوپەیمانی سەرەکی شیعە مانەوە و دروست بوون، یەکێکیان بەرەی ئیسڵاح بە سەرۆکایەتی موقتەدا سەدر، ئەوی دیکەش هاوپەیمانی بینا بەسەرۆکایەتی عامری،هەردوو هاوپەیمانێتیەکە کە لە پارتی بچووکی شیعی پێکهاتبوون، ئەنجامەکەی هەڵبژاردنی عادل عەبدول مەهدی سەرۆکی حکومەت بوو، کە هەڵبژاردنی ئەو لەدەستی هاوپەیمانە گەورەکەی شیعە نەبوو وەکو ئەوەی لە هەڵبژاردنەکانی تردا روویدەدات،بەڵام لەسەر بنەمای رێککەوتن بوو لە نێوان عامری و سەدردا .
پەرتبوونی شیعەکان و شکانی هاوپەیمانێتیەکانیان رەنگدانەوەی لەسەر کورد و سونەش هەبووە، بووە هۆی دروستبوونی فراکسیۆنی جیاواز لە پەرلەمان و جیاواز لەو مۆدێلەی پێشتر لە سیستەمی سیاسیدا پشتی پێدەبەسترا، بەڵام بە تەقلیدی، سەرۆک وەزیران لەلایەن زۆرینەی پەرلەمان هەڵبژێردرا و وەزیرەکان دیاری کرا، لەو حکومەتەی ئێستا زۆر گرووپ هەن و زۆر پۆستیش هەیە کە بەدڵی هەندێک لایەن نیە، ئێستا حکومەت چاوەڕێی هاوینێکی گەرمی سیاسی دەکات،کە پێشبینی دووبارە خۆپیشاندان و ئەگەری توندوتیژی دەکرێت هاوشێوەی ساڵی رابردوو،رۆژی ١٤ـی حوزەیران ئایەتوڵڵا عەلی سیاسی،مەرجەعی شیعەکان لە عێراق رەخنەکانی خۆی ئاراستەی سیستەمی بەڕێوەبردنی عێراق کرد .

ئۆپۆزیسیۆن
دژی ئەو باکگراوندەی رابردوو، رەوتی حیکمە بەسەرۆکایەتی عەممار حەکیم، بەفەرمی لە ١٦ـی حوزەیراندا ئۆپۆزیسیۆن بوونی خۆی راگەیاند و لە بەرەی ئیسڵاحیش هاتە دەرەوە، لایەنەکانی نزیک لە ئێران هەوڵیان حیکمە لەوە پاشگەز بکەنەوە و هاوسۆزی حکومەتی سەرۆکایەتی شیعە بێت، ئەو هەنگاوە بۆ سیاسەتی عێراق نوێ بوو، لانی کەم لە دوای ١٩٥٨وە ئۆپۆزیسیۆنێکی رێکخراو نەبوو لە عێراق.
حیکمە لەو هەنگاوەیدا تەنیا نەبوو، بەڵکو بووە لایەنێکی ئۆپۆزیسیۆن بوون، هاوپەیمانی نەسر، لەنێو هاوپەیمانی ئیسڵاح بەسەرۆکایەتی حەیدەر عەبادی، سەرۆک وەزیرانی پێشوو،بە هەمان شێوە پێش گوتارەکەی سیستانی ئۆپۆزسیۆن بوونی خۆی راگەیاند، دەڵێت ئەو هەنگاوەی بۆ راستکردنەوەی هەڵەکانە وە پشتگیری حیکمەشی کرد لە هەڵوێستەکەیدا، لەو نێوەندەدا هاوپەیمانێتیەکەی سەدر مایەوە، بەڵام ئەوانیش رەخنەیان هەیە، حیکمە و نەسر لە زۆر کۆبوونەوەی نێوانیاندا لە بەغدا جەختیان لەوە کردەوە کە ئۆپۆزیسیۆنێکی بە وەفا بۆ وڵات دەبن،ئامانجیانە چاکسازی لە حکومەت بکرێت، حیکمە بەڵێن دەدات هەموو هەوڵێک بۆ ئامانجەکەی بکات، بەرپرسیارێتی دەگرنە ئەستۆ و شەڕی گەندەڵی دەکەن، بۆ ئەو ئامانجە حیکمە ستایلی " حکومەت سێیەر" بەکاردێنێت.

بۆچی ئێستا ئۆپۆزیسیۆن؟
هەردوو هاوپەیمانی نەسر و رەوتی حیکمە دەڵێن کاتی تەواویان داوەتە سەرۆک وەزیران بۆ سەرکەوتن، نایانەوێت وەکو لایەنێک دەرکەون هەموو شت خراپ بکەن، بەڵام هەشت مانگ بەسە بە گوتەی خۆیان بۆ ئەوەی دەست بە هەنگاوی دروست بکرێت لەوبارەوە، لایەنی دیکەش لە نێو ئەو یاریەن، ئێستا دانانی زۆربەی پۆستە حکومیەکان تەواوبوون، حیکمە و نەسر لەوباوەڕەدان بەشی پێویستی پۆستیان پێنەدراوە لە حكومەت،لەولاشەوە ناڕەزایەتی دژی کەمی خزمەتگوزاری زیاتربوون، هەردوو پارتەکە دەیانەوێت بڵێن ئەوان لە بەرەی ناڕازیانن، سەرکردەکانی حیکمە دەڵێن لەبەرئەوەی رۆڵی ماناداریان پێنەدراوە لە حكومەت،بۆیە ناکرێت بەشدار بن لەو کەموکوڕیانەی لە حكومەت هەیە،بۆیە حکیمە لەوباوەڕەدایە سەرۆک وەزیرانی عێراق بێ ئومێدی کردوون،عەبدولمەهدی کە وەکو کەسێكی سەربەخۆ ناسراوە، پێشتر لە رەوتی حیکمە نزیک بوو،بۆیە ئەمە مانای وایە عەبدولمەهدی پشتی پێ نەبەستوون .
بە روانگەی دوورمەوداش بوونە ئۆپۆزیسیۆن ئامادەکاریە بۆ هەڵبژاردنی پارێزگاکان، کە بڕیارە نیسانی ساڵی داهاتوو بەڕێوەبچێت، هەرچەندە هەڵبژاردنەکە بەراورد بە پەرلەمان کەمتر گرنگە، بەڵام ئاماژەی گرنگی گۆڕانکارین لە ئاراستەی سیاسی عێراق .

ئاستەنگەکانی بەردەم ئۆپۆزسیۆنی نوێ لە عێراق
چاودێری ئەدای حكومەت بە دانانی ئۆپۆزسیۆنی ئامانجێکی رێکخراو زۆر گرنگ و سوودبەخش دەبێت، بەڵام زەحمەتە گەیشتن بەو ئامانجە، مەترسیشی لەبەردەمە، ئۆپۆزسیۆن پێویستی بەوەیە پلاتفۆرمێک بێت جیاواز لە حکومەت، حیکمە و هاوپەیمانی نەسر هەردووکیان دەنگیان بە سەرۆک وەزیران داوە لە پەرلەمان، کە مانگی ئۆکتۆبەر 2018 سوێندی خوارد، ئەوان ئێستا تەنیا دەتوانن چاودێری جێبەجێکردنی کاری حکومەت بکەن، ئەوەش قورسە بکرێت، چونکە زانیاری حکومەت نە تەواو روونە نە بەردەستیشە کاری لەسەر بکەن، نووسینگەی سەرۆکوەزیرانی عێراق بەم دواییە لە راگەیەندراوێکدا گوتی:" سەتا ٧٩ـی ئەو شەش ئامانجە بەدی هاتووە کە بۆی دامەزراون، بەڵام ئەوە تەحەدیە ئۆپۆزیسیۆن ئەو رێژەیە رەت بکاتەوە، گەندەڵی لە عێراق سیستەماتیکە و قورسە بۆ ئۆپۆزسیۆن بگاتە خاڵە گشتیەکانی چارەسەری ئەو پرسە،جگە لەوەش بەرپرسانی حیکمە و نەسر لە پلەکانی خوارەوەی حکومەت بەشدارن، ئەوەش بانگەشەی دژە گەندەڵیان لاواز دەکات .
گەورەترین ئاستەنگی بەردەم ئۆپۆزسیۆنی ئێستای عێراق، ژمارەیانە، حیکمە ٢٠ کورسی لە پەرلەمان هەیە لە ٢٣٩ کورسی، ئەگەر فراکسیۆنی دیکە بچنە ریزی ئەوان، هێشتا کەمینەن و ناتوانن رێگر بن لە رێگری لەهەر پرسێک کە ناڕازین لێی،لەگەڵ ئەوەش بەڵێنیان داوە بە خەڵك و دەبێت جێبەجی بکات، سەرنەکەوتنیان دەبێتە هۆی ئەوەی لە هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی پارێزگاکان یەکجاری تووشی شکست بن، بەڵام حیکمە دەڵێت هەوڵی گونجاو هەیە تاوەکو ببنە رێگر لەو پرسانەی لەگەڵی نین، بەڵام ئەو هەنگاوە بێ هاتنە ریزی ئەوانی دیکە جۆرێکە لە قومار بۆ رەوتەکە .
حیکمە و نەسر و گرووپی دیکە کە دەیانەوێت ئۆپۆزیسیۆنی رێکخراو بن، دەبێت ئەوە بۆ خەڵك روون بکەنەوە کە کاریگەر و جیدین لە کارەکانیان، ئەگەر لە فراوانکردنی ئۆپۆزسیۆن سەرکەوتن، ئەوە دەبێتە قۆناغی نوێی گواستنەوەی سیاسی لە عێراق و دەبێتە بەرپرسیارێتی گەورەتر لە داهاتوودا،بەڵام هەلی سەرکەوتنی ئۆپۆزسیۆن هێشتا دڵنیا نییە و ناڕوونە .
سەرچاوە: ئەنجوومەنی ئەتڵەنتیک

© 2017 Hawler