ئەیلول 19, 2020

پەنجا ساڵەی کۆڕبەندی ئابووری جیهانی لەداڤۆس

کۆڕبەندی ئابوری جیهان لەداڤۆسی وڵاتی (سویسرا) ئەمڕۆ دەست بەکارەکانی دەکات، لەڕاپۆرتێکی (وێڵد ئیکۆنۆمیک فۆڕەم)دا زانیاری پێویستی لەسەر شێوەی کۆڕبەندی ئەو ساڵ و مێژووی پەنجا ساڵەی و گرینگی ئەو کۆڕبەندە ئابوورییە خستۆتەڕوو.

داڤۆس چیە؟
کۆڕبەندی ئابوری جیهانی لەشارۆچکەی داڤۆسی سویسرا ساڵانە دەبەسترێت، ئەو کۆڕبەندە سەرکردەکانی وڵاتان و کەسایەتیە کاریگەرەکان لەبوارە جیاجیاکاندا کۆدەکاتەوە.
داڤۆس ناوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ هاوینەهەواری (ئەلپاین سکای) ئەو شوێنەی کە ساڵانە لەمانگی کانونی دووەمدا کۆڕبەندی ئابوری جیهانی لێ دەبەسترێ، کۆڕبەندی ئابوری جیهانی ڕێکخراوێکی شێوە سیاسی (بێ قازانجکردن) ی سویسراییە و، لەلایەن (کلاوس سکاوب) لەساڵی (١٩٧١) دا دامەزراوە.
لەسەرەتایەکانی حەفتایەکاندا، شەڕی سارد جیهانی جیاکردبۆوە وە شەڕی ڤێتنامیش ئەمەریکای لێک جیاکردبۆوە، وە قەیرانی نەوت پەرەی سەندبوو، لەو کاتەدا پرۆفیسۆرێکی ئابوریناس کە (کلاوس سکاوب) بوو ئەو بیرۆکەیە ڕۆشنەی بۆ هات و بۆ کۆکردنەوەی ئەو جیاوازیانە و دروستکردنی هەماهەنگی لەپێناو پێشکەوتن و سەقامگیری جیهاندا.
ئەوەبوو لەساڵی (١٩٧١) دا کۆڕبەندەکەی دامەزراند و (داڤۆس)ی بۆ ئەو کۆبونەوە گرینگە ساڵانەییە دیاریکردکە ئەو شاخە نوێنەرایەتی سویسرا و کەلتوری ئەڵمان دەکات، وە ئەو چیایە سیحراویە هێمایە بۆ کرانەوە و هەماهەنگی لەنێوان هاوبەشە کاریگەرە دەستڕۆیشتوەکاندا.
لەپەنجا ساڵی ڕابردوودا داڤۆس ڕەنگدانەوەی ڕووداوە گرنگە مێژوویەکانی جیهانی هەبوە، هەر لە کەوتنی دیواری بەرلینەوە هەتا دەرکەوتنی ئابووری جیهانی و ڕێچکەکانی گۆڕانی کەشوهەوا. هەر لەو کۆڕبەندابوو کە شەڕی نێوان یۆنان و تورکیا کوژایەوە. وە داڤۆش پردێکی گرنگی بەیەکگەیاندنی ئابووری جیهان بووە و، کاریگەری گەورەیشی لەسەر دابینکردنی پێداویستیە پزیشیکیەکان هەبوە، بەهۆی هاوپەیمانیەتیەکانەوە نزیکەی (٧٠٠ ملیۆن) منداڵ لەجیهاندا کوتانی تەندروستی وەرگرتوە.
لەبواری ڕووبەڕووبونەوەی تیرۆر و، هەماهەنگی نێودەوڵەتیدا ئەو کۆڕبەندە بەهەمان شێوە و بوارەکانی دیکە ڕۆڵی گرنگی هەیە بۆ بەهێزکردنی ئاسایشی جیهانی.
دەگوترێ داڤۆش تەنها گەورەکان و بژاردەکان کۆدەکاتەوە و بەو هۆیەوە ڕەخنەی لێ دەگیرێت، بەڵام ئامانج ئەوەیە هەموو ئەوانە کۆبکاتەوە کە دواڕۆژێکی هاوبەش پێکەوەی بەستونەوە، سەرکردە سیاسیەکان بانگهێشت دەکرێن بۆ هەماهەنگیکردنی جیهانی، هەروەها سەرکردەکانی بوارەکانی ئەکادیمی و، چالاکوانان و، گەنجان و، کۆمەڵگە مەدەنیەکان بەشداری تێدادەکەن.

بەشداربووان کێ دەبن؟
ئەو کۆبونەوەیە دەکەوێتە مانگی کانونی دووەمی هەر ساڵێکەوە، کۆڕبەندی ئەو ساڵ کە پەنجاهەمین ساڵیەتیلە نێوان (٢١ بۆ ٢٤ی کانوونی دووەم) دا ئەنجام دەدرێت.
نزیکەی (٣٠٠٠) کەس لە (١١٧) وڵاتی جیاوازەوە بۆ ماوەی چوار ڕۆژ دیدار و کۆبونەوەی گرنگ ئەنجامدەدەن کە لەنێویاندا (٥٣) سەرۆکی وڵاتان هەیە، وە هەر لەسیاسیەکان و، بزنسنمانەکان و، کەسایەتیە کاریگەرەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و ئەکادیمیستەکان و، شارەزایانی بواری میدیا و هونەر و بوارە جیاجیاکانی دیکە بەشداری تێدادەکەن.

ئامانجەکانی کۆڕبەندەکە چین؟
لەسادەترین زاراوەدا، مەبەستی کۆڕبەندی ئابوری جیهانی پابەندبونە بە باشترکردنی شێوەی پێکهاتەی جیهان، وە ئامانجی کۆکردنەوەی کەسایەتیە جۆراوجۆرەکانە کە کاریگەرییان لەسەر جیهان لەهەموو بوارەکاندا هەیە. کۆڕبەندەکە لەسەرکردەکان و، سیاسیەکان و، بازرگانەکان و، کەرتە گشتی و تایبەتەکان و، ڕێکخراوەکان پێکەوە کۆدەکاتەوە تاوەکو تاوتوێی بەرژەوەندییە هاوبەشەکان و هەروەها گیروگرفتەکانیان بکەن، وە هەوڵ و ئەجێندا بۆ چارەسەرکردنیان لەچوارچێوەی سیاسەت و پلانی تازەدا دیاریبکەن.
ئامانج لەو جیاوازییە یان فرە چەشنە کەسایەتیە باڵایانە ئەوەیە کە هەر کەسێک لەوانە دەتوانێ ڕۆڵ بگێڕێت لەبوارەکەی خۆیدا بۆ بەرەوپێشچونی زیاتر لەپرۆژە و سیاسەتە گشتیەکاندا.

 کێن ئەوانەی بەشداری تێدادەکەن؟
نزیکەی (٥٣) سەرۆک و سەرۆکوەزیرانی وڵاتان بەشداری لەکۆڕبەندی ئەو ساڵدا دەکەن، دیارترینیان (دۆناڵد ترەمپ) سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا و، (هان جین) جێگیری سەرۆککۆماری چین، (ئەنگڵا مێرکڵ) ڕاوێژکاری ئەڵمان و، (گیوسیپ کۆنتێ) سەرۆکوەزیرانی ئیتالیا و، (ئۆرسۆلا ڤۆندێرلاین) سەرۆکی کۆمسیۆنی یەکیەتی ئەوروپا و، (ئیمانوێڵ ماکڕۆن) سەرۆکی فەڕەنسا و، (ئەنتۆنیۆ گیوتێرس) سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتوەکان و، (مارک ڕوتتا) سەرۆکوەزیرانی هۆڵەندا و چەندین سەرکردەی دیکەی وڵاتانی جیهان بەشداردەبن.
لەعێراق (بەرهەم ساڵەح) سەرۆککۆماری عێراق و، لەهەرێمی کوردستان (نێچیرڤان بارزانی) سەرۆکی هەرێمی کوردستان بەشداری لە کۆڕبەندی ئابووری جیهانی ئەو ساڵدا دەکەن.
شیاوی باسکردنە، لەڕووی سیاسیەوە کۆبونەوەکانی کۆڕبەندی ئابوری جیهان قسەوباس لەسەر باشترکردنی کاری بەڕێوەبردن و کرانەوە و شێوەی دەسەڵات دەکەن، وە لەڕووی ئابورییەوە سیاسەتی زیاتر بەرفراوان و گشتگیر بۆ تێكەڵکبونی بەرژەوەندی هاوبەش دادەڕێژن لەنێویاندا گەشەسەندنی ئابوری جیهانی و، داڕشتنی پلان و ستراتیژی بۆ بەڕێوەبردن و پیشەسازییەکانی وڵاتان.
لەمیانەی کۆڕبەندەکەدا چەندین دیدار و سیمینار و پانێڵ بەڕێوەدەچن، بەشداربوان گوێ بۆ دیبەیت و خاڵە سەرەکیەکانی سیاسەت داڕێژەران دەگرن.
کۆڕبەندی ئەو ساڵ فۆکەس دەخاتە سەر هەماهەنگی بازرگانی و، گۆڕانی کەشوهەوا و هەموو ئەو پرسانەی کە لەجیهاندا کاریگەر و دیارن چ لەڕووی سیاسی و، چ لەڕووی ئابووریەوە.
شەش بابەت گفتوگۆی گەورەیان لەبارەوە دەکرێ کە بریتین لە ئیکۆلۆجی و، ئیکۆنۆمی و، کۆمەڵگا و، پیشەسازی و، تەکنۆلۆجی و، جیۆپۆلۆتیک، ئەو بابەتانە نزیکەی (٤٠٠) دانیشتنیان لەبارەوە ئەنجامدەدرێ.
هەروەها گۆڕانی کەشو هەوا و، ئابوری دیجیتاڵی و، هەواڵگری و زانیاری دەستکرد و، هەژاری و کەمدەرامەتی و، کێشە و قەیرانە جیهانیەکان و، جیاوازی مەودای کرێ ئیشلەنێوان ڕەگەزە جیاوازەکان یان یەکسانی لەکرێی ئیشکردندا لەگرنگترین باس و دانیشتنەکانی کۆڕبەندەکە دەبن.
بەهۆی ئەوەی زۆربەی سەرکردە سیاسی و بازرگانیەکان بەشداری لەکۆڕبەندەکەدا دەکەن و لەیەک شوێن کۆدەبنەوە بۆیە دەبێ گرنگی تەواوەتی بەبواری ئاسایش بدرێت، وە لەماوەی ئەو کۆڕبەندەدا بەسەدان سەرباز و کارمەندی ئاسایش چاوێری و پارێزگاری لەناوچەکە دەکەن.

 

و/ خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler